अचिरादिमार्गः

अनुवादक--

श्री श्रीतिवास आचार्यं घटो मेतिदेषी, डिहीबजार, काठमाण्डू, नेपाड |

प्रथम संस्करण १००० प्रति

प्रकाशक--

श्रीगदाधर आचार्य रंगनाथ मन्दिर मएउबोट, खोपासी।

२०३० साल फागुन ७ गते सोमवार

युद्रक- नेपाल प्रेत, शुक्रपथ ६४४८

काठमाडौं ।

मूल्य रु. भ~ [ कौन ने. ११०६२ ]

_ पेजनं. पंक्ति १ षश र्‌ १ दै १६ 1 ~ ५ य ७ २३ ६ २ ६ ७

१० र ११ ध १२ ३ १२ ४ १३ १७ १३ २१ १४ १० श्र १६ १६ ११ ३३ ३ ६१ १४ ६६ १२

शुद्धिपत्र

अशुद्ध त्रिपादविमूति यमैकातपत्र नारदक्रापि मृदीता महिना प्रारङ्गिक इतः परमि सोक्रभाव संचाराद्धिः द्रु इत्यप्रेचय कारिन्स्खया अरहर पारतन्व्य शरपति कृप्णमां मस्तकस्य च ह्त्युक्त मानिहरूका द्यासागमा कपरपात्र

शुद्ध त्रिपादविधूति यथैकातपत्रा नारद्छपिजे गृहीत्वा महिला प्रासङ्गिक हृतः परमपि होकस्वमावः संचचरड्धिः द्रष्टु दस्यपेदय कारितस्त्वया अहरः पारतन््य शरणाग्रति कृष्णा मां मस्तकस्य धुखस्य च इत्युक्त मानिसहकका दयापागरमा क्पापात्र

भूमिका

श्रीरामाबुजसम्प्रदायका उत्तरका र दद्णिकला भन्ने दुई बिभाग छन्‌ । यी दुई बिभाग तमिलभापागा वडमलै र त्वत नामले प्रसिद्ध छन्‌ । अविरादिमा्गः अन्थको प्रणेता त्रिकालस्मरणीय भीलोकाचायस्वामी तेङ्गले सम्प्रदायको आचार्य हुनुहुन्थ्यो । बढ्दा धमते सम्प्रदायको आचार्य श्रीवेदान्तदेशिकयामीको समसामपिक हुनुहुन्थ्यो । श्रीर- ङ्म्‌ उक्षो जन्मस्थान हो र उदारे भीरङ्कमूमै बसेर आरङ्गनाथ भगवानको अन्तरङ्गकैक्कय गरेर जीवन व्यतीत गर्नुमयो । गवेषणागर्दा जानिन्छ फ श्रीनाथपुनिस्बामीदेखि लोकाचार्यख्वामीसम्म सबै आजार्यहरू तेङ्गलै संप्रदायका हुनुइन्ध्यो । श्रीवेदान्तदेशिकस्वामीले आफ्नो निद्रा बडगसै सम्प्रदाय भन्ने नदीन सम्प्रदायको सृष्टि मलुभयो 1 श्रीसोकाचायस्दामीसे वैष्णवरसिद्धान् गनुसार अठारग्रन्पइरू ज्षेख्नुमयो ! यौ ग्रन्थहरू अशादश रदस्य नामले प्रसिद्ध मए। अचिरादिमागँ; सी अष्टादरा रहस्यप्रन्पहरूमध्ये घन्यतम

र्थ दो । थील्लोकाचार्यखवामीले लेख्नु भएको प्रत्येक अन्य

उक्षो भद रचनाशैती, अत्युचकोटेको शान, अत्याभयै

२] अचिरादिमागः

भजछम तया शःख्जीप रहस्पटरूको बिशदीक्रणशक्तिको परिवाप दै । उदा चैत्ये विवद तरेर नैष्ठिक वरक्वारी

सै रहनुभयो । श्रीलोह्वाचयेस्वामी र थरोवेद्वान्वदेशिकस्वानी

दुबै महापुरुष हुनाले उहाँहरूको पन्स्परमा अत्यन्त प्रेम बियो तापनि मतानैक्पको कारण दुईजनाको गास्रीय वादविवाद श्रीरङ्गमस्‌मा सरईहन्प्यो । जीवप्रति गगनको छपा अहैतुकी हयो तिङ्गले सम्प्रदायका यदी हो मुख्य सिद्धान्त ! श्रीलोका- चार्यस्रामीले अकाय युक्ति र प्रमाण दिएर यो बिषय श्रीषचनभूपण मन्त श्रन्थना सिद्ध अरु मयो । शङ्कराचायेको मतमा वद्रयादेक सब मिथ्पा हुनाले जवन मिथ्या अविद्याग्रस्त मएर जीव ह्मणो छ। त्यस कारण अबिद्यानाश भए जीव व्रह्म भइदान्द& | अतः जीवको अविद्यामारा र व्रह्मभावप्राप्षि नै शक्ति हौ तथा जीषमाव प्राप्तिनै बनो वद्धावस्था ही । संस(रकन्धन, बन्धनबाट युक्त हुनु; मुक्तिश्रा्तिको निमित्त ज्ञान, मक्ति, शरणाधति, गुरु" शिष्य सम्बन्ध इत्यादि यी सबै ब्रह्मदखि अतिरिक्त हुनाले मिथ्या हुन्‌ । अव्या नमर्‌ परनि सुक्तजीवले कही जानु पैन । व्रश्च सबव्यापक विष हुनाले मृध्यु भएपछि त्रञ्ममाव राष्ठ गरेको पुक्तजीष स्यही रन्ध । किन्तु वैष्णव मतमा राम, कृष्ण प्रभृति नागले प्रसिद्ध बिष्णुनै पर्क्ष, परमात्मा, परमेश्वर इस्यादि शब्दवाच्य पत हुनुहुन्न । किनकि महमा 'सै सशर “केबल

भूमिका {३

पिष्णुप्रा पाइन्छन, अरू कुनै देवतामा पाइँदैनद ' फस दिषाका

_ अचान्य असंख्य प्रमाणहरु वेद, उपनिषद्‌. इतिहाम) पुगाणर

बाञ्चरात्र आदि शास्म टन । ध्यान, गर्खना, कीर्तन, प्रणाम आदि उपागनाद्वारा विप्णको प्रसन्षताले भक्ति पइन्ब । बैड्ण्ट, पर्मपद,) त्रिपादविभृति परमन्योम. परमाकाश इत्यादि नामले प्रसिद्ध विष्णुको अग्राक॥ नित्यता नै झुक्तजीबहरूको गन्तव्यस्थान हो । मुक्त भई बैढ्ण्ठ जाने प्रमो नाम अचिरादिमागरै बा देवयानमाग हो | बैढुष्टहोरको विस्तृत आम्यन्तरिक वर्णन प्रचपूराण, पात्र आदि शारुग्रन्थदरूमा छ वैहष्ठ र अचिरादिपागको शास्रीयवर्णनददाग नै शङ्कर मतको दण्डन मइहान्दछ । फिनिकि शाङ्करमतानुतार त्रत प्राष्ठ मुक्तजीब सद व्यापक हुनाले बलि कदी जानु पर्दैन र्‌ जान सक्नुहुन्न । न्यस कारण बैकुण्ठ र अचिरादिमागको दर्शन मिथ्या र दिप््रयोजन मइदन्दछ । मिथ्या बिषयको बिश्वृत बर्णन दिएर भ्रम बढाउनु माता-पितामन्दा सहस्रगुण बत्सल शास्रहो कार्य नै होइन ।

अद्िगादिमर्गक दारो गरी वैड्ण्ठ गएर स्य प्रनदम दैकूण्ठनाय नागपणको दर्शन र उरक अनन्त दिव्य गुणा: बल्लीको अनुमत्र गर्दै अशीय प्रेमले प्रेरित भई अनन्तकाल पर्यन्त उद्दँको सेवा गरेर दजञनीत आनन्दरूपी, अमतसागरमा निमण्न रहनुनै यथार्थ मोर हो । नचपूनरावतते नचपुनरावतेतेः देद्‌प्वमा कथित श्रीवेदम्यापदौ यसउक्ति अनुसार यस्तो

४] अचिरादिमागः

मोच्च पाउनु भएको जीव कुनै कालमा फेरि संसारबन्धनमा

बद्ध हुनुहुन्न ` मोद पाएर पनि व्र्रको दास भएर उद्दको `

सेवा मनुष्यो भने- त्यस्तो मोचयाट के लाभ इनेछ मन्ते शङ्का निराधार षे । नदि संसारमा देखिन्छ क्रि प्रिय व्यक्ति सेवामा लज्ञा हुँदैन र दैद्विक कलाई कट संभिदैन बरु सेवर्कलोई आनन्द नै हुन्छ । जीवात्मा ब्रह्षो स्वाभाविक दास हो, मुक्तावस्थामा पनि जीव जह्य हुँदैन किन्तु जीयत रहन्द्ध । यो शाष्वको कथन हो यथा “दासमूठाः खतः सर्व ` ह्यात्मानपरमास्मन;। नान्यथन्तच्तणं तेषा नन्ये मेषे तथैव चः ॥ जीवात्माइरू परमात्माको स्वतः दासं हुन्‌ । बद्धाचस्था र प्रुक्तावस्यामा जीवास्माहरूको जझदासस्व वादे अर्को लवण छैन । ( पाँचरात्र ) श्रीलोकाचायछामीले अत्यन्त साहितिपक शैलीले यो प्रस्थ लेख्नु भयो । यो ग्रन्थ आचोषान्ठ भक्तिरसले पूर्ण छ । प्रमाण परतन्त्र, निर्मस्सर पाठको जानकारिको निमित्त वण्ठको अलिकति शाल्लीप पूमाणहरूको यहाँ सक्चिवेश गर्ने इच्डामयो । तदन्िष्शोः परमं षदं सदा पश्यन्ति ष्यः दिवीव च ्ुभववम्‌ । विष्णुद त्यस प्रसिद्ध परमपदलाई त्यहाँ रहने धूरिहरू अर्थात्‌ विष्णु पार्षद टला आँखाले आकाशलाई नु जस्तै दशैन गर्नुहुन्छ । ( ऋ्ेद्‌ ) तिद्धान सारमिर्यस्य मनः प्रमान नरः। सोऽन; पारमाप्नोहितदूविष्योः परमंपदं ॥ (फडोपनिषद्‌)

भूमिका [१

बिज्ञान जसो सारथी र मन लगाम हो उनै ज्ञानी

` व्यक्ति संसारः ण्डलदो सीमावाद्विि विष्णुको परमपदमा

जान्नुइन्छ।

चयन्तमस्य रजसः पराके ( ऋ्वेद ) प्रकृतिमण्डल बार ( वैक्कण्टमा ) राज हने ( परत्रक्ललाई ) ।

श्र भगवान वैदण्ठ सबारी हुँदा अझादि- देवताहहुको स्तुतिः-- दिव्यं स्थानपजरमप्रमेयं, दुर्जिज्ञयं चागमैगम्पमाच्यम्‌ !

अच्दप्रमो स्वचास्मान्‌ प्रपन्तान्‌ कन्पेकन्पे जायमानःस्वमू्त्यो ॥ (भद्दामारत )

दे प्रष्ठ ! आफ्नो बररहिठ, अमेय, दव्य, शास्रदारा जानिने प्रलयकान्लमा पनि रकन स्यस्तो दिन्य स्थानमा सवार होइबक्स्योस्‌ र हरेक कम्पा यस्तै अप्राह स्पार गरेर संसारमा आई,दामीइरूको रवा मपिवर्स्योम्‌ ।

बिवेर वैष्ण घाम शशीरः सदाहुमः (बा. रामायण) श्रीरामचन्द्र भगवन आफ्ना साथमा आएका अयोध्याबासी सपे जीवहरू र आफ्नो दिव्य शरीर लिएर बिष्णुकको घाममा प्रदेश गरिक्स्यो ।

स्यं शवानमनन्त ब्रक्ष यो वेदनिदिवं गुप्धाया पमे व्योमन्‌ (तै, उपनिषद) । सबैका हदयसूपी गुफामा र परमाकाश

= न 24 र 8 =

६] झचिरादिमार्गः

(बैङण्ठ ) मा राउ हुने परत्रझ, सत्पम्वरूप, ज्ञानखरूप र अनन्त होइबक्सिन्छ।

यद्गम्दाननिवतम्ते तदधम परमंमम ( गीता ) बह गएर फेरि संसारमा जन्मनु पर्दैन न्यै दो मेरी परमधाम ॥

मल्लो भक्त अथवा विद्वान्‌ होइन। मैगै मादमापा पनि नेपाली होईन, त्यस कारण सहृदय पाठक्रमे अनुवादको आषाको शुध्य-शुद्धिपद्टि ध्यान नदिएर बिफ्यपड्ि ध्यान दिएर अर्थो आदर गर्नुभयो भने म आपन्‌ परिश्रम सफल भयो भनी संझने छु।

घष्टङुलो मैतीदेवी काठमाण्डू निवासी श्रीशंकरलाल सेक्सन अफिसाज्यूले अवसर नमएतापनि संशोधन गर्नुभयो यसमा म बड्दौँप्रति चिरकृतज्ञ छु ।

खोपासी नामक प्रामस्थ रंगमन्दिरको प्रतिष्ठाता श्रीमान्‌ गदाधराचायले यो प्रन्ध प्रकाशित गर्नु गएकोमा बहौ सम्पूण बैप्णर पमार घन्यदादको पात्र हुनुहुन्छ ।

बागदेब निजगढ निवासी श्रीराम५पन्न शाल्लीले कृपा गरी प्रक शंशोधनको लागी आफ्नो अपून्प ष्य लगाउन्‌ भएकोले वहाँलाई पनि मेरो हार्दिक धन्यबाद छ ।

इति

र कृपाप्रार्थी श्री शरीनिवासादार्य

शरौ मतेदाभानुज्ाय नभ; ।

भाषाटीकायुतः प्रमेयशखरः

लोकाचार्याय गुरवे क्ृष्णपादस्य सनये ।। संसारभोगिसंदष्टजीवजीवातवे नमः ।॥। १ ॥

मूल - निरदेतुकभगवरकदाचद्वारा अज्ञारसुद्तं मदहि | तद्द्वारा अद्वेषो भवति | वेस्माद्धगवद्भागवहरिपपेष्वामिषुर्यं मवहि । आमिग्रुख्यमउनान्तरमेत स्यान्योपादेयविमा-

अनु-- मगवानको निर्देतुक शमकटाद्च मएपछि जीवले अज्चातसुद्नत भन्ने कर्म गर्दे । अततातसुकृवद्वारा जीवको अद्रंष भन्ने अवस्था तपश्च हुन्छ ¦ अद्र पाट भगवान र भागवतदरका बिषयमा आमिषुख्य नामक अबस्था उत्पन्न हुन्छ । यसपछि स्याज्य र उपदियलाई लुव्याएर जान्न कौतुइल इन्ड । त्यसपछि सातिवकहरू- सँग संभाषण गरिन्छ। यसको -फलले 'सदाचायको

९

अचिरादिमागे;

मृल -- गज्ञाने कौतुकं मवदि । तेन साख्िकसँमापण भति ।

तेन सदाचार्यसमाभयणं मवति । तद्धवनमरत्र एव स्थाज्यो रदे षनिश्चयो भवति । वद्धवलमात्र एव प्राप्या- न्तरेषु ैराग्यं परमप्राप्य अभिनिवेशश्व भवति । अनन्तरं पराप्यान्तरनिवृतेः परमपूप्यसिद्धथ हेतुतया सिद्ोपायस्बीकारो मदति । अनन्तरं भगवसपूतिविषये स्वरा भबडि । अनन्तरम्‌ “अदं सलरामि' इस्युक्तपूकारेण

अलु -- चरण आश्रय लिइन्छ । तबमात्र स्याज्य र उपदिय

बिषयहरूको निश्चय हुन्छ । यो निभय मएपछि मात्र सबै प्राप्याम्तरहरूमा वैराग्य । परमप्राप्य अगेदनमा अभिनिवेशा ( तन्मयता ) हुन्छ । त्यसपछि प्राप्यान्तर- हरुको निषृतति र परम पापको सिद्धिको हेतु सिद्धो- पायलाई खीकार गरिन्छ । तदनन्तर भगवरपूरिका लाभि आतुरता हुन्छ । र अं स्मरामि भगवानको यस कथनायुसार उनै जीव भगवानको स्मरणको पात्र हुनुहुन्छ । त्यसपछि उनै जीवको आत्माले भूतवदमक्े बनेको दरभशरीर प्प गदन्‌ । त्यसपर्छि सै ब्रच्मशरीरमा रहेर उनै जीचास्माको प्रमात्मासँग संसर्ग हुन्छ अर्थात्‌ पिता-पूत्रको मिलन जस्तै जीद भगवानसंग मिन्दद्न्‌ । अनन्तर हदयवासी भग्दानकी

पाटे मारगबिशेद प्रकाशमान इन्र । त्यपि

प्रमेयो [९

मृल-- ईखसस्मृतिबिपयो भवति । अनन्तरं भूत्रवमशरीरपरि-

पवङ्खो मवति । अनन्तरं परमात्संसर्गो भत्रति । पश्चात्‌ हार्दाबुग्रहेण म।गपिङ्लेपपूकाशो मवति । तत हदगगुहा- निर्मभनं मवति । ततः मूर्भःयनाखः निष्कमणं भवति । ततः अचिरादिमागेगमनं मवति । ततः आतिवा हिकसस्कारो मणि : ततः आव्रर्णादिक्रमो मवति 1 ततः पृङकस्यतिलङ्कनं भवति । दतोबिरजास्नान मवति ।

हृदयया भन्ने बस्ने स्थानडाट आत्मा निस्केर सुपुम्णानाडीको वाटो गरी शरीरबाट निस्छनु हुन्छ। त्यसपछि अचिरादिमागक्रो बाढी जानु हुन्छ । त्यसपछि आतिवाहिक भन्ने देदताहरू उनै जीवात्माको सत्कार गर्नु हुन्छ । त्यसपछि उनै जीवसे बझाण्डको सातवटा आवरणृदरू अतिक्रमण गु हुन्छ ! त्यसपछि मूल प्रकृतिलाई नाघ्नु हृनद । अनन्तर बिरजानदीमा स्नान गर्नुहुन्छ । त्यसपछि प्राद्त प््मशरीर नाशभइ हान्दछ। अनन्तर अपदतपाप्प,व इत्यादि गुण सम्ुइको पूदुर्भाव हुन्छ । अनन्तर अमानन भन्ने भगवानको करर पशे हुन्छ ¦ न्यसपछि मगवत्सङ्कन्पले कन्पित दिव्यदेहो प्राप्ति हुन्छ । अनन्तर जहाँ कालको प्रयुता छैन त्यतो दण्ड भन्ने दिव्यदेशमा जीव पुग्नुइुन्छ । त्यसपछि आरेहद भन्ने पोष्ठरीको तटमा

१०]

अर्थिरादिमागः

भूल - वत; पच्मशरीरबिश्लेपो भवनि । ततोञ्पहतपापल्ा

2 र

दिगुणगणश्दू्माो भयति । अनन्तममानवकरस्पर्शो भूवति । अनन्तरं भगवःसङ्कल्पकन्पितदिव्पदेहपू'पि- मदति । ठतः अकरालकाल्यदिस्यदेशश्रा भ॑वति । ततः आरंदद्ददस्नानं भवति । पश्ाद््वालङ्ागि मवति । वतः दिव्यत्िमानारोरणं भवति । ततः तिल्यकान्तार- प्रदेशो मवति । ततः दिण्याप्सरः सस्कारो मवति ।

अनु-- स्नान गर्छु हुन्छ । स्यसपछि भगवानका परिचारिकाहरू

उद्दाँलाई दिब्य अलङ्कारले अलंकृत गनु हुन्छ । अनन्तर उने पकजीब दिच्यबिमानमा आरोहण गर्नु हुन्छ । स्यसपचि उदाँ तिन्यकान्तार भन्ने स्थानमा प्रवेश गर्नुहुन्छ 1 त्यसपबि दिव्यभप्पराहह उहाँको सत्कार

(५ ४५ गर्नुहुन्छ । त्यसपछि उहाँ तिल्यगन्धमा प्रवेश गनु हुन्द ; अनन्हर उरं त्रहागन्धमा प्रबेश गर्नुहुन्छ ।

` त्यसपछि अप्रहत गोपुरमा पुग्नुहुन्ड। अनन्तर

दिष्यनशगमा पूवेश गर्नु हुन्छ । त्यसपशचि पा्पेदहरुका परिपद्‌ उहाँको पृषयुदुगपन गरछु'हुन्छ ( सत्कारपूर्वक जिन आउनु हुन्छ) | अनन्तर उहाँ राजमार्गमा सबारी हुन्छ । त्यसपछि उहां बढतेजमा पदेश गुं

“हुन्छ । अनन्तर उहाँ दिच्यगोपुरमा पुग्नुहुन्छ)

अनन्तर व्रक्षदेशममा पूवेश गर्नुहुन्छ । स्पसपछि

भ्रमेयरोखर [११

पूल -- वतम्तिन्यगन्ध पूवेशी मवति । तनो घ्रबागन्ध पूवेशो

भेदति ; तनोष्य्राङ्गलगीपुर प्राहि्मबति । तरो दिन्य- नगरप्राध्िमत्रति । ततः षरिग्सितमत्युदूगमनं मदि । अनन्तरं गजमागँगमन मति । ततो व्रक्षतेजःपूवेशो मयति । अनन्तरं दिव्यगोपुरपूकषि्भवति । वतो ब्रह वेरमपुमेशो भवति । तते। दिवपमणडपपापिर्भवति । सतो दिवयपर्वदपूतिर्मवति । कतः सपर्नीकसशवरदशंनं भवति । तवः स्तुतिपृणामाङ्लिपूपुखसंश्रमाजुवतेन भवदि ! ततः पसमान्मसमीपपूम्िभवति 1 ततः पाद्‌ पीटपर्यदकागोह्ये भवतति । ततो भनददृत्संगसङ्गो भवति । हठः आलोक्नालाषाद्यनुमबो भवति । ततः

अनु-- दिच्यमण्डपमा पूमतुहुच । त्थसपच्ि दिव्यपारपदहरू

काहाँ पुग्नुहुन्छ । अनन्दर दिव्पमदिषीहरूसमेठ सर श्वरको दन हुन्छ । त्यपि स्तुति, पूणाम, हाद जोड्नु इन्यादि अनुवतमा व्य्रता हुन्डध। त्यसपछि उनै म्रुक्तजीद परमारमा दैकुण्ठनाथको समीपमा जनु हुन्छ। अनन्नर उं भगवानको पादपीठ र सिंहासनमा उक्लमु हुन्छ। त्पसपछि उहाँ भगवानको काखमा बस्नुहुन्छ । स्यसपछि भगवानको देन र वहतं चातचीद गर्छु इस्यादि अनुभव हुन्छ । त्पसपछि भगवानले उसा अङ्कमाल सरेर अङकमालकषो अनुभव

१९] अ्चिरादिमाणः

मूल-- अशलिङ्गनाद्नुभवो भ्रति | रतः स्वरूपरूपगुणविग्र

हा्तुभवो भवति | ठतः अनुमबजनितपीतिपूकर्पा

. भवति । ततो नानाविधविग्रहपरिग्दो भवति । ठतः सर्वदेशसर्वकालसर्वावस्थो चितसर्वपूकारकैङ्कयं मदति ।

छ इति शरोलोकाचार्यदिरचित; पूमेयशेखरः छै

अचु-- दीबक्सिन्द्ध । अनन्तर भगवानले बलाई आफ्नो निराकार स्वरूप, दिश्रुज, तुज इत्यादि रूपहरू तथा दिव्यगुणइरुको अनुभव दी बढ्सिन्छ। ती अनुभवबाट अप्तीम प्रेम उत्पक्ष हुन्छ । तदनन्तर कंको उपयोगी नानापूकारक्का शरीर धारण गरेर उनै मुक्तजीव त्ये असीम प्रेमले प्रेरित भई संदेश, सर्वकाल र सर्वावस्थाको योग्य सबैपूकार कैद गर्नुहुन्छ ।

& इति श्रीहोका वरव पूप्रेयरोजरको मपानुबाद सम्पूर्ण छै

श्रीमते रामानुजाय नमः श्रीवानाद्विघोगिने नमः

श्रीलोकसारङ्गमहामुनये नमः;

अ [9 (५ चिरादिमगः, प्रथमप्रकरणम्‌ मूल-- भष! प्यः सर्पेशश्स्प विभूतिद्वयमपि शोषभूत भवति ।

तत्र भोगविभूतौ वर्तमानाः 'कान्तिमत्कटकववी श्रीपुत्री खं चोपरि संचरथः इस्युक्तप्रकारेण तस्य भगवतः

अनु-- भियः पति सर्वश्वरो भोगविभूति र लीलाबिभूदि

भन्ने दुनै दिभूतिहरु वहांको शोपत्रस्तु हुन । दी दुई

रिप्यणौ- वेद उपनिषद इत्यादि हिन्दुशास्त्र विचार गर्दा जानिन्छ कि शास्त्रले सम्पूर्ण विश्वलाई दुई प्रधान

भागमा विभक्त गरेको छ। एउटा भाग भगवानको

। वैकुण्ट, परमपद, त्रिपादं विमूति इत्यादि नामले प्रसिद्ध दिव्यधाम हो। यहाँ परब्रह्व वैकुण्ठनाथ नारायण

आफ्नो श्रीदेवी, भूदेवी, नीलादेदी प्रभृति असंख्य महिषीवर्गे तथा परिजन र चारिकाहरूसंग आनन्द गरो

बक्सिस्छ । त्यसकारण यसलाई मोग विति भन्दछन्‌ 1

यस लोकको सृष्टि र संहार नहुने हुनाले यसको

८ नित्य विश्वृति मन्ते नाम पनि छ । मायित्लो भागमा र वरिपरि यो लोक सीमारहित छ। तल्लो भागमा

0 श्‌

मूल - भव पमैकाततत्रापपाचबा तस्प मगववोऽभिमानेऽ मूल--किन्त॒ पङ्न्याजुविधापिनःसन्तः नमः येव वादिनः इति

तरमा भवन्ति । लीलाविभूतौवर्तेमास्तत्र वतमाना

इव उन्दायुवर्तिनो न भवस्ति ।

अनु-- विभूतिहरु मध्ये भोगविभूतिमा रहने नित्वभ्जीद र

सुक्तजीवहरू वैदधण्ठनाथ भगवानको आज्ञा सर्वोपरी रहोस्‌ त्यस कारण जुन विषयमा भगवानको बस्तो

टिप्पणी-- विरजानदी भन्ने असीम जलराशि यसको सीमा हो।

बिरजानदीदेखि तल अनन्तकोटि ब्रह्माण्ड छन्‌ । यी ब्रह्माण्डहहुका सृष्टि पालन र संहार भई रहन्छन्‌ । भोगविभरूति माथन्तहीन, कालकृत परिणामरहिति र मुक्तजीवहरूको गन्तव्य स्थान हो} ब्रह्याण्डहस्मा भगवान वद्धजीवहरूको कर्मानुसार शासन गरौ वक्सिन्य । यो शासन वहाँको लीला हुनाले अनन्तकोटि ब्रह्माण्डहरू भगवोनको लीला विभ्रूति हुन्‌ !

»तित्यजीव-जीवात्माहरछ तीन थरीका छन्‌ पथा नित्य, मुक्त र बद्ध । अनादिकालदेखि कहिल्यै संसार बन्धनमा बद्ध नभएर वैकुण्ठमा रहेर भगवानको नित्य सेवा गरीरहमे जीवात्माहरको नाम नित्यजीव हो। भगवानको आदेश पाएर नित्यजीव कुनै विश्षेष कार्यको निमित्त सं्ारमा जन्मनु हुन्छ । त्यो कार्य सिडिए पछि शरीर छौडेर फेरि वैकुण्ठ गइ हाल्नुहुन्छ । अनादिकालदेखि संसारबद्ध भएता पनि संसार मुक्त भई वैकुण्ठमा तित्यजीवद्दरूसंग मिलेर भगवत्तेवा अनत्तकालसम्म गरीरहने जीवात्माहररू मुक्तजीव हुन्‌ । मुक्तजीवलाई भगवान कहिल्यै संसारमा पठाइबबिश्न ।

स्थितिविपरीततया न नमेयम्‌' 'ईशवरीञ्हम्‌” (त्युक्तप्रका- रेण स्वस्थाने वतंभनाः अहम्‌ मदीयमेव इति ठिष्ठुन्ति ।

अनु-- अभिमत च स्यस्मै चन्नु हुन्छ । सीच्चाविभ्रूतिका

बद्धजीवहरू मस्पड्‌ हुनाले भगवानको इच्छा थाहा पाउँदैनन्‌ ! अत; भगवान आफ्नो सङ्कन्पद्वारा यिनी- इरूको परिचाजञन गरी बक्सिन्छ। यिनीहरू नमोनमः! यतिमात्र मनीरइनु हुन्छ निध्यमुक्तजीदइरूको यस स्थितिको विपरीत भएर “म निहुरिनि छैनः

दिप्पणी--१ नमोनमः यतिमात्र भनिरहनु हुन्छ-- एक समय

नारदक्रषि दवेतद्धीप गई यहानि के देख्नु भयो भने त्यहाँ भगबप्पार्षदहुरू भक्तिको पराकाष्ठान्ले शिरमा अञ्जलिबद्ध भएर नमोनमः यतिमात्र भनिरहनु हुन्छ । नमः-न-मः-म मेरो होइन- म स्वतन्त्र होइन-म भगवानको परतन्त्र दास हँ नम:को यस अयं अनुसार नम; शब्दले जीवको पारतन्त्र्य भन्ने स्वरूपलाई जताउँछ । पार्षदहरूले तदनुसार नम; शब्द उच्चारण गरी आफ्‌-आफ्ना पारतन्त्रय भगवानसंग बिन्ति गरी रहनु हुन्थ्यो युधिष्डिर कर्हा गएर नारदक्रषि युधि- ष्डिरिलाई भन्नुभयो कि श्वेतद्दीपमा मैले भगवत्पाषह- रूको जो स्वभाव देशं त्यै हो मुक्तजीवहरूको . लक्षण ।

२ म निहुरिने छैन यो रावणको वचन हो । रावणले भनेको थियो कि कसैले मलाई काटेर दुई टुक्रा पारोस्‌ तापनि म रामचन्द्रको अगाडि निहिते छैन ।

1

मूल-- दे सरे भगवद्व्यापारनिष्ठा अमरा वर्तन्ते । एते सर्दै

तद्विपरीताः अन्यमेक दें स्तुवन्ति गायन्ति नृत्यन्ति । उद्ष्ट वेद्बिभला' दृतयुकतप्रकारेण ते सदे ह्य उल्का एते न भवन्ति । "विस्सृतिशुयन्तानरन्तोऽमराः युक्त. प्रकारेण ते से इव दिव्यज्ञानोप्रपन्ना एते न भत्रन्ति । ज्ञानरदिता भूता ज्यालाबचेजोथ्योतिपो बिएरीदा मलिमदेहं परिमृषयवतैम्ते "विपन्यवः “दिविषसतुत्ये प्रथा ननाथम्‌ः इस्युक्तदिपरीता विपरीतंग्रहीतवारतु- वन्दि । 'तबैबदास्यंक्कम' इत्यक्त्रकारेण तस्प दास्य-

__अनु-- "म श्र ह रामायण र भीताका यी उक्ति अनुसार `

आफ्नै स्थानमा रहन्छन्‌ अर्थात्‌ म मेरै हँ म कसैको दास होइन भन्ने गधं टोड्दैनन्‌ | .निस्यमुक्तजीवहरू भगवानकै सेवामा निष्ठावान अमरदेघता हुनुहुन्छ । बद्धजीवदरू वढाँहरूका विपरीत भएर अर्कै कुनै देवताको स्तुति गर्दछन्‌, उनै देवदाकी अगाडि गाउँछन्‌ अथवा नाच्दछय । विदञ्ञानले श्रेष्ठ हुनु हुन्छ यस उक्ति अनुसार बद्धजीवहरू निस्यमुक्तजीवहरु जस्तै दिव्यन्नानधान होइनन्‌ र तिनीहरू, यिनीहरू समान श्रेष्ठ पनि होइनन्‌ । निस्यमूक्तजीवभन्दा बद्ध जीवहरू धेरै नीच हुन्‌ । कहिल्यै अदवानलाई विसु हुन्न यस उक्ति अनुसारको दिव्यज्ञान सम्पन्न बढ्धजीवदरू होइनन्‌ । बरू ज्ञानरहित भएर भ्वालाले

भूल

॥

मकुर्वाणाः कन्दर्पस्यक्र रशरान्‌ सेवमानाः दास्पधारण- प्कममृतभ्युलानाः का मिन्यधगामृतं यिवनतः 'स एकधा मवति द्विधा भवतिः इयुक्तिबिपरीता अनेक-

अनु-- वेष्टित तेजयुक्त ज्योतिर्मय शरीर धारणको सञ्च

प्राक्रत मलिन देइधारण गरी रहन्छन्‌ । ` 'विपण्यवः" स्तुढि गरी रहन्द्वय' 'पार्पदहरुद्वारा स्तुति गरिन उहाँहरूको पनि प्रधाननाथलाई' यी उक्तिद्दर्मा कथित सवंशरेष्ठ पश्च चारायणको बिपरीत कने शुद्र देवरा स्तुति गर्ददन्‌ । हजुरकै ` सेवा म गराः श्वीगोदादेवीको यस उक्तिं अनुसार बद्धजीबहरू

दिपगौ- < विवण्यवः-- तद्त्रिप्रासो वरिरुण्यवो जगगूरवांसः सपि-

न्धते विष्णोर्यत्‌ परमं पदम्‌ --- वैकुण्ठसा भगवध्पा्धदहर भयरहित स्थानमा पनि प्रेमको पराकाष्ठाले भय गक गरेर वँकुण्ठनाथ भगवानको रक्षाको निमित्त दह फो गृध पूरक स्तुतिगर्दै सबैदा जागरूक (सावधान) रहनु हुन्छ 1 भगवानको परमपद यस प्रकारले प्रका्तमान भइ रहन्छ म हजुरक सेवा गह ला--प्रो दक्षिण भ'रतको महिना आल्वार श्रीगोदादेवीको उक्ति हौ! वहानि भमयाननंग बिन्ति गर्नु भरो कि टनुरला् मात्र आनन्द दिन दृजुरको सेवा गर्ने पाउँ। यस सेवामा मेरो केही कामना नरहोस्‌ । हजुर र म दुबै जनालाई आनन्द होस्‌ यो भात्र छोडेर मेरो सेवाबाट हजुरलाई मात्र आनन्द होस्‌ त्यस्तो भेवा म पाउँ ॥

६

मूल-- कुलेपु आयमानाः दुन्दग्हपषत्‌ चक्रशंखौ ष धृता

तेन सदासंचरन्तः शरीरमागे म्रमन्तः “एवद्त्रतं मम'

अलु-- भगवानको सेत्रा नगरेर कामदेचकी क्रर वाणहरूको

अधीन अई भगवस्सेवाबाट उत्पञ्ज आनन्दरुपी अमृतपानको सट्टा कामिनीको अघरामृत पान गरी गुक्तजीव एक, दुई, तीन, पाँच, सात सय अथवा हजार शरीर धारण गर्नु हुन्य' उपनिषदको यस उक्तिको बिपरीत अनेक दुलमा जन्मग्रहण गरेर यिनीहरू ड्वातमा शङ्कचक्र ली सुन्दर रूपवान भई परत्रक्षसंग नडलेर चौराशी लक्तयोनि भन्ने शरीर- मागमा घुम्दञन्‌ । चो मेगी "व्रत हो” श्रीरामचन्द्र अगवानको यस दचनमा कथित मएको मग्वदूवतको बिपरीत यत्किश्चित्‌ क्षुद्र विषयको आश्रय गरेर मगवानदेखि विद्योड गराउने मनपरि बत आफूमाथि आरोप गराएर भगवानले दीबबसेको विषाद अवबाट उत्पश्च आनन्दको आद्र गरी त्यसैको पढि दौडिरहेको थिए' यस उक्ति अनुसार बढ्जीवहरु आफूलाई अङ्कमाल गर्ने बाह पारि रहने भगवानको

तंयो मेरो दत हो-- संकुदेव प्रपन्नाय त्वास्मीति व

याचते । मभयं सबभूतेम्यो ददाम्येतद्‌ इतं मम-- म हजुरकै हुँ भनी जो एकं पटक मेरो शरण पर्देछ म सबै भूतप्रोणी देखी स्यसलाई अभय दिन्छु यो मेरो ब्रह हौ | ( रामामण)

टिप्पणी-- १ स्वाभाविक सम्बन्ध-- परमादमासंग जीवात्माको

मूज--- हत्युक्ततद्वतबिपरीत॑ यद्किच्चिदवजम्ब्प व्यावतनिवत-

भारोप्य 'तदीयमा नंसंश्लोषरसमेवादस्याधावथ” इत्युक्तप्र-

अनु- दीर्ध बाहवा गिरेर शुद्र आनन्द दिने र अन्पसार

भएका बिषयहरू' अनुभव मरी भगवानदेखि विमुख भई रहन्छन्‌ । यिनीहरुको यो नोचस्रमाव देखेर पनि यिनीहरुलाई परित्याग नगरेर जीवात्मा र परमात्माको स्वाभाग्रिक “सम्बन्धलाई हेतु संझी सञातीय अबतार बारम्बार ली रहने समै जीत्र- हरूको हितैषी सर्वेशरले मरी बक्सेको "यत्न बिशेष झनै एक दिनं कदाचित्‌ झनै 'अवकाशमा सकल

घेरै प्रकारका सम्बन्धहरू छन । ती सम्नन्धहरूमघ्ये नौ प्रकारका सम्वन्धहृर प्रधान हुन्‌-- यथा पिता- पुत्र) रक्ष्परक्षक, शेषश्ेपी, भत भार्या, ज्ञाढजेय, स्वस्बामी, आधाराधेय, दारीरातमा, , र भोकतृभोग्य सम्बन्ध । २ यलविशेष-- भद्रेण र आभिमुख्य भन्ने दुई अवस्था उलन्न गराएर भागवतहरूको संगतमा राखेर उनीहरू- द्वारा सदुगुखको शरणागत गराउनु, त्यसपछि दामदमादि गुणदुरूको उत्पादन मरेर उपयोगी ज्ञान भक्ति वैराग्य दिनु, तथा बीचबीचमा आएका विप्र नादा गर्नु यी कार्य परम्परा भगवानको यल विशेष हो ।

३ अबकाश्ष-- यादृच्छिक, प्रारद्धिक र आनुषर्ख्चिक सुकृत भन्ने जीवकृत अञ्चात सुकुतहरू जीवलाई मोक्ष दिन भगवानको अवकाश (मौफा) हुन्‌ ।

` ८४/

म

मूल-- कारेण दीवेमद्दादाहोरप्यदिषयागत्वा अन्पसाराना-

स्वाद्य विश्खास्तिष्ठम्ति ¦ एतैश नीचस्वमावं दष्ट्बा परिस्यापमकृच्वा ख्रामाबिकसम्बम्धमेद हेतृकुत्यसजा- ठौयावताराम क्कृत्बा संचरतः सर्वभृतुददःतर्वशवरस्य यस्नविशेषः शकस्मिन्‌ दिवसे कदाचि कस्मिथिद्व- काशे फलति । तदायंचेतनः अद्रपामिसन्धिमान्‌ मोदपमोक्तायुक्तः प्रवतमान्येराग्यः विचेक्रा भिनिवेशी च भूतः सदाचायसमाश्रयण एतवा कृतयञ्चः सन्‌ संखारस्पक्रौयमनुसन्धाय सर्पास्पगतमण्ड्रकचद्‌ दावा म्निनो चतुर्दिक्क व्यापभृणीवत्‌ कारटिद्वयम्चलितकाए-

मध्पगतपिपी लिकाबच कोदासद्दायो मवतीति तरंगित--

अनु-- हुन्छ । जुन व्यक्तिको निमित मगवानक्ते अत्रकाश

पाकस्य त्यप्ष अीवप्रयि मगचानले विशेप शुम कटा गरो बक्सिन्छ | त्र उनै जीव अनादिकाल- देखि, आई रहेको इष त्याग गदन्‌ , र मोदो बिचारमा उहाँ लाग्नु हुन्छ, संसारदेखि उद्दाकी वैराग्य उत्पन्न मई बिदेक्रमा उको अभिनिवेश वृद्धि हुन्छ, उहाँ सदाचायको आश्रय पाएर 'कृतयज्ञ हुनुहुन्छ ।

= ४ कृतयजः-- विदुः कृष्णं ्रा्यणास्तत्वतौ ये । तेषां राजन्‌ सर्वज्ञाः समस्ताः । (महाभास्त) जुन इह्य णहरूले कृष्णलाई यथायं लूपले जान्दछन्‌ उहाँहरूका सबै यज्ञ समाप्त भई सके-। ष्ण नै- पसह, सृष्टि

६

मूल-- जलसगुद् निभजमौरिद व्यालो भूत्वा 'बहुभ्रदशंय-

श्वाशयसि' 'इतः परमपि नासपसि' 'पञ्चेन्द्रियाणि दिशिदिशि बलात्‌ भररयम्तिः धस्रमन्नं च देहीति बाधन्ते इतीन्द्रियाणा कोयं स्पा आक्रुश्य “संखेवारहितिदुःखानि ददति रएतानि' "कोऽयं लोक स्वभावः भ्राणरयागं दृेष्ट्बा न सहामि! अहो अपं लोकस्मावः' इति संसारिणा दःखं न सहते । श्रमतता एव मम सवेऽपि' लौक्किमयुष्यैः सह मम सँगो दःसः इति 'लौकिकैः सदसंगमत्यजम्‌' इतिचोक्त-

अनु-- त्यसपछि उनै माम्यवान अुषृक्ु श्रवैप्णव संसारको

"° रतालःई संझी सपको मुखभित्र रहेको भ्यागुतो

` जस्तै, चारौंतफ डढेकोले घेरिएकी हरिणी जस्तै, दुई चेउमा आगो बलेको दाउराको बीचमा परेको कमिला जस्तै आफूलाई असहाय संझेर अदिते यदा मेरो सदाय ` हुनेको छ' यस प्रकारले बिशाल बिशाल उरङ्गले

रिप्पणी-? स्थिति संहारकर्ता, सर्वान्तर्यामी, मोक्षदाता सवं रक्षक,

` सर्वाधार, सर्वसेषी, जगत्स्वामी हुनुहुन्छ -इत्मादि रूपे -कृष्णको यथायं स्वरूप ज्ञान भएको हुनाले जसले ` कृष्णलाई आफ्नो उपाय २ उपायलम्य फल संर , ` उको शरण पर्देछन्‌ तिनीहरूले मोक्षको निम्ति गर्नु पर्ने सबै उपाय गरी हाल्नु भयो तिनीहरूका सबै उपाय

2 टयसै सिद्धि हवाल्दछन्‌ । भगवान आफैं स्वतः उपाय ~ ५.४ भएर मोक्ष दो बस्सिन्छ । त

१० ११

मूल-- भरकारेण जानक्या रावसीमिः सइवासो र्या असद

भृल-- तेभस्वी सने कदा प्रप्तुयापू, इतः प्रं षुः न पानोऽभूर्तथा अपद्‌ शरीरं ससेन गृहीष्वा अश्मेव ध

शक्नोमि, "गाद्वानकाल इदानीमपि न हर्तीमवतिः

बख्नमेवादत्थ संचारद्चिः शौरिचिन्ताबिग्युखैः संपारिमिः । इति मग्रवदजुमवाल्लामे बत्यन्तं दुःखं प्राप्य अग्नि- सहवासमसद्दमानः 'एतरस्वमावमिकः परें न प्राप्तुयाम्‌' शंयुक मधूच्िश्सदगः सन्‌ शरद नामच्छसि, इति कुत्रेतः परं प्राप्नुयां दिवसं न जाना परमाकाशं नेत्रं मुखे च शुष्यति" इहि दनालम एकं दिवसं

अन्नु-- चञ्चल मएको समुद्रमा इन्त लागेकी नौका सरद ईन्यसहस्र मन्वानः “प्रायशः पापकात्तिन्मृर्यो- व्याकुल मई धेरै विषय देखाएर मक! नाश गरी रुढिजते बन! । रुतरुत्याः प्रतीचन्ते मृत्यु प्रियमिवा- =-= ण

बङ्सन्धः 'म शरण परं तैपनि भलाई नाश भरी

। जनु-- भन्न र वस्रङाई नै आदर गरी संसारमा रहने बक्सिन्छ, पञ्चेन्द्रिरू सबै दिशामा आत्मालाई

मगदजिन्ता रिख संसारी जीवहरुको सहवास उनै

जलजफव पठाउँछन्‌ वथा बन्न देउ, यल देउ भनेर हानी सहन हुँदैन। शो स्वभाब मेरो फेरि बाधा दिःबन्‌ । यस अकारले इन्द्रियइरुकी ऋता नरोस्‌ म ब्दा मदर कृषके भगान पाउँला त्यो याद्‌ गरेर कराएर पिनीदरू असंख्य दुःख दिन्छन्‌, दिनः ब जान्दिन, तेजिलो शरीर धारण गरेर कहिले अहो संसारको कस्तो भयङ्कर स्वभाव हो, संसारीहरुको दण्ड जाउँख, म आफूखाई अब म समान शक्तिन देइ त्याग देखेर म सहन गर्ने सक्तिन, अशो संसारको मलाई बोसाउने समर अहिते पति नजिक आएको स्वमाव यस्तो भयङ्कर दो' यस प्रकारे उनै महात्मा हैन” यस प्रकारले भगवानको दशन पारदा अत्यन्त संसारी जीवहरूको दुःख देखेर सडन गने सक्तु ईष । दुशखित मई आगोको नजिक राखेको मैन बस्नै क्रेरा सदै धाथीदह प्रमत्त हुन्‌, लौकिक सनुप्यदरूको दष्टो रद हुन्छ । तब "मवार हेन आउनु हुन्न संगत मलाई असद्य भएको छ, लौकिक मनुष्णहरुको केरा ने ₹ दख सकेर गए' यस प्रकास्ले मगवानको संगत मैले खोडिसक भरौ -शटकफोप स्पामीको यो रशन बिना उने महात्मा एफ दिन इच्रार एम्प 'उक्तिहरू अनुसार तथा अंशीकर्वाटिकामा राचसी- ` धवस्तैजीस्दछ। 'बाए गरेको हुनाखे प्रायः पापी मानिसहरू हरुको सद्वा भरी जानकी मद्दारानीलाई जस्तो दे हराउँदन्‌ तर दत्य मानिसर मृत्युलाई

असझ मएको थियो त्यस्तै अशत्‌ शरीरलाई सत्‌ संझेर प्यारी पाहुबाः अस्तै पछ हुन्छ । बस प्रमाय

श्र

मूल-- तिथिष' इत्युक्तप्रकारेण शरीर त्यकुँ मनोरथंङता

मदिप्या उच्छिष्टे आदरका रिराजपुग्र इव स्वेन त्यक्ते देइ आदर झु्वाणनीथरं नाशं गच्छतु, इस्यप्रेच्य शयुक्तवान्‌ सबैमप्यास्दाद्य, आस्वाच अन्वर्हितोऽसि*भिया शपथ कारिन्स्वया शपथं कारितः 'पश्य इतः परभहँ गन्तु न दास्पामिः इति अ्रतिरुध्य परितोष्दरुध्य स्वयं यथा प्राप्सुयाशच्चथा परमभक्त्या :: उन्मस्तङी

अनु-- अनुसार उनी ज्जानी भु शरीर छोड्ने इच्छा. गरने

इन्ध । तथापि आफ्नो प्यारी रानिको : उदड्षिषटलाई पनि आदर गर्ने राजइमार जस्तै उनै गरुमुक्षु वैष्णवको शरीरलाई मगवान आद्र गरी बक्सिन्छ [त्यो थाहा पाएर द्यपि उनै. चारी. भक्तले आफ्नो शरीरको मादा छोड्नु भंयो तथापि. भमव्रानले उदको त्यै शरीरलाई नै आद्र भरी बक्िन्ड त्यो थाहा पाएर उनै ज्ञानी .महात्माहि श्रेरो शरीर नाश होस्‌” मनी शरीर छार दिन भगर्वानसंग प्राथना गर्छु हुन्छ। त्यतिमात्र ददन 'बहाँले मलाई अनुमचि गरी वक्स्यो, सबङ्ध अनुमत्र गरी बक्स्योस्‌, अनुभव गरी अस्य होइबक्स्यो, हजुरको शपथ छ, ,महालदमीको शपथ

: छ, हेरिवक्स्यीस्‌ अत्रं भ हजुरलाई :ान दिन्न यस

प्रकारले, उनै ज्ञानी: मक्त .मगवान साह : रोकनु इन्र कोही धनवानको,आग्न , अटिको ्ोरोलाई त्यसको

११

मृल्त- मयति । अथवा एतन्मात्रं विनापि उक्तिभात्रे बन्वेयं-

खा “अदं स्थितस्थानान्न शस््ामि, स स्वदेवं

अनु-- पिता चारीँतर्फ धेनु हुन्छ, त्यस्तै उनै महास्मा पनि

भ्म भगवानलाई घेरेर आफ्नै चेष्टाले पाउँला भन्ने भावनाले परमा भक्तिको वश भई प्रेमोन्मत्त हुनु

` हुन्छ ( यदरा्षम्म भरी लोकाच स्वामीले मक्तियोग

भन्ने उपायान्तरको उत्पत्ति र वृद्धिको क्रम देखाउनु भयो। अव यदँदैसि शरणागतिको वर्णन गु इुन्छ )। शरणागतिलाई प्रपि पनि भन्दछन्‌ । अथा + मक्तियोभक्षो मागे छोडेर पनि "अदेवा

दिष्पणि-- ~ मोक्ष प्राप्तिका लागि ध्यान उपासना आदि शब्द

वाच्य वेदान्तको भक्तियोग र बारणागति दुई विभिन्न मागं हुन्‌ । घ्यान, अर्चना, स्तुति, प्रणाम इत्यादि भक्तिपोगका स्वरूप हुन्‌ । शास्त्र पढेर अथवा जन्म

„ जन्मान्तरका पुण्यको उदय भए भक्त भक्तियोगमा प्रदृत्त हुनु हुन्छ 1 अतः भक्ति भक्तको प्रवृत्ति साध्य हो ॥ अरहूरः निरन्तर अभ्यासद्वारा भगिति " बढाउनु पर्देछ । प्रवृत्ति छोडेपछि भक्ति हराइ हात्दष्ठ । ॥ त्य्स्‌ कारण भक्तियोगको सफलताको भार भक्त - माथि नै रहन्छ र भक्ठियोग जीवात्माको अत्यन्त पारतन्ब्य भन्ने स्वरूपको नाशक हो ) जीवको प्रवृत्ति 1)“ जनस्ते .होस्‌ त्यो त्यसको . स्वतन्त्रताको . धोतक हो।

(३३४ ९ मूल-- भवन्तमाह्यति चेदा पश्यामि' शयुक्त प्रकारेण डो (सत र मू्-- दोपरषितो भूत्वा निर्दोपस्तिष्ठति । तस्य्‌ शरीराबसान-

वैय्यध्यरहिते मार्गे बतंमानश्य विलचणश्यं परममाग- वृषस्य समाभयणं दा प्राप्य बतैमामःविशद्शञानवान्‌

अनु--सत्रेपापेम्यो मोषदिप्यामिमा शचः चरमरलोकमा

श्रीद्रष्णमगजानको कथित यस वचनलाई महाविश्वास- पूर्वक आश्रय गरेर 'म आफ्नो स्थितिको स्थादबाट « हट्ने छैन वहां ( श्री विष्णुचिश्त बान्वार ) आफ्नो

टिप्पणी-- "मोक्ष प्राप्तिको उपाय रूपले । क्षास्त्रमा कथित

भएका सबै उपायह छाडेर केवल भगवानलाई

मात्र उपाय संक्नु यतिमात्र शरगति हुनाले शरणागत

भइसकै पछि मोक्षको निमित्त कुनै प्रवृत्ति चाहिएको

छैन । त्यस कारण शरणागति जीवको निवृत्ति साध्य हो र शरशागतको उद्धारको भार भगवानमा जान्छ र क्षरणागति कदापि व्यर्थं हुँदैन ¦ शरणागति भन्दा आचार्याभिमान उत्तम हो यसलाई पच्चमोपाय अथवा

चरमोपाय भन्दछन्‌ । भगवानको _ सट्टा गुरुलाई नै उपाय संक्नु आचार्योभिमान हो । श्री मोदादेवी आफ्नो पित्ता श्री विष्णुचित्त आल्वारलाई गुरु संक्मु हुन्थ्यो । उहाँले भगवानलाई भरन्तु भयो क्वि मलाई पापिनी संर हजुरले मलाई त्याग गरी वक्से तापनि मेरो निमित्त पिता हुनु हुन्छ ! मेरो पिताले हजुरलाई बोलाई ' वक्सिन्छ भने हृजुर अवश्य सवारी होइ बढिसन्छ , त्यस वत म हजुरको दर्शन गछ'ला । त्यस कारणं शरशागति मागं छोडेर म उपायान्तर यवे छैन ।

के ईखरः स्वेचरणयोरयंयदा मस्तक्रमगोकत्तदा आरस्य “णं प्रशृद्ध' (तव दासानां कि इर्यामहमिति स्पितस्त्म्‌” इत्युक्तप्रकारेण मदवच्णं श्धृद्धमिति महोपकारविशिष्स्तं प्रत्यु पकारमन्विप्य तमन्यमज्ञात्वा छतं कैङ्कय श्वीकतु' बिजाय मग्नदन्तसपवत्‌ संसार. स्याङ्ङरो रथा न स्यातथा मूलस्य वेदनेऽपि शव

इष्टदे दजुग्लाई जब्र बोलाई बरिसन्द ठव म हजुरको दशेन गरुला' श्री गोदादेदीको यस्त उक्ति अनुसार कृदिन्ये {व्यथं नहुने मागमा रहने कुनै विहकण परम भागेवठको समाश्चयण प्राप्ठ गरेर संसारमा रहेर गुरु कृपाबाट आत्म स्वरूपको बिशद्‌ ( स्पष्ट ) ज्ञानवान र दोषधुकत म्र नम॑ रहनु पदञ्च । यस्तो शरणागत कश्ात्माको शरीर श्ोडने समय आउँदा उनी लुन “दिन शस्णासवं 'हुनु भयो स्यस दिनदेखि आरम्भ गरेर णं प्ष्दरम्‌' तया '(इजुरको दासहरूको निमित्त ष्मक गरू मनो दुर चिन्तित रही ग्रक्सिन्छ्ध' यस

टिप्पणी--“श्री कृष्ण भगवानले ,द्रौपदीलाई भनिवषस्यो हे द्रौपदी

गोबिन्देतियदाक्रन्दत्‌ कृष्णमाद्ररवासिनम्‌ । ऋणं प्रवृद्- मिघमे 'हृदयाघ्ापर्सर्पति--- म द्वारकामा बस्दा तिमीले हे गोविन्द भनेर मलाई पुकान्यो ण नतिरेसम्म क्यो, ऋण जस्तो षद्‌ जान्छ त्यस्तै त्यस बेखठको तिजो पुकार सेरो हुदयबाट जाँदैन । (महाभारत)

१६ अथिरा दिमाग: १७

मूल-- उत्थागदशति किमित्यतिशको ला अमराणाषठचित देशं गरहीस्वा गमयितुं हेतेनिभयः सम्‌ अस्यचेतनस्या , मिनिवेशायासो गोष्पदस्थाने यथा स्यात्तथा स्वकायं

भूल-- न इशयन्ते' इतपुकपरररेण ववमानानि पूर्खाबानिउत्तरा- सानि च अनुक्रलविषये श्रविङूलविपय च वरुणयुदिश्या- यरोदितस्प घजुःशरस्यमरुरान्तारबिपयेप्रश्नेपणवत्‌ अन्य-

पथुद्रस्थाने यथास्यात्तथा मद्दामिनिवेशायासदान्‌ प्रसकरमणं कारयिखः ,एत्य सुम्बन्धबत; नरक्राननु- भूत्वा एकवणमपि बिररेशमङ्वाणः यथा दशरथ: भवतः "एतरमुम्बन्धिन न्ये इत्युक्तप्रकारेण स्वर्ग - चक्रवती श्रीरामचन्द्रा भिषेकसमये वसिएवामदेदादीना- स्थान्‌ इव केतुः निशित्य छदः पवारमनातेनताद्यस्पे- हयोद्यमं कृत्यान्‌ तेयायमपि भगवान्‌ नित्यप्ररिण शदिः ुदितपषठिणं स्बयमारुद्य संषरहिः इत चोक्त- आहूय मार्गालङ्करणार्थप्‌ 'अलङ्कारविधि छृरस्नं कार. प्रकारेण कूपासमुद्र पदिणं संचारयेत्‌ः इस्पेतदाशा- मास वेश्मनि' इस्युक्तप्रकारेण बैढुण्ठग्दमलंकारयति । प्रकारेण गरुद्मन्तमारुद्वाबिर्भूप स्र्णपर्दताविरुढमहा- अनादिकालाबितानि अस्याचायसमाश्रयग्करणकाला- मेषसदशं स्व दिच्यमङ्गलापेग्रदभनुभाव्प आतिचादेका- द्भ्य कृतानिध दण्डेन मस्तकस्प ज तादनवत प्रति- ` नाहृय एतस्य सत्कारक्रसेण सत्कारफरणमान्ञापपति । इतशक्तिकतया विनश्सवरूपाणि 'समीपे धत मानान्पपि पथाद्‌ इन्द्ियेमनसि सम्पातै बाङ्मनसि सम्पद्वते

मनः प्राणे प्राणः परस्यां देवतायाम्‌ इत्युक्तप्ररारेण बह्मकरणाप्यन्तः कष्णे लीयन्ते अन्तःकरणं रणेन सद लोयतेप्राणः एतच्येदने सम्बन्धी मवति। अयं चेतनः

त फिर 0५०६०००१५४०३७७०७००००७०७ 2३ अनु-- उक्ति अनुसार ठलो छण अफ शृद्धि प्राप्त भई ममाथि आएको ड भन्ने संभी र शरणागत हुनुलाई नै उनले

गरेको प्राफ्नो। महोपकार संझी अव यसको प्रस्युपकार मूतदमविशिष्टःसन्‌ परमारमनः समीपप्राभोति। पयात्‌-

गर्ने पर्ला भन्ने संझनाले योग्य प्रस्युपकार खोजेर यथा धर्मकाले रबिक्रिणवसपुरुपः सच्डायं इचमाधित्य

केही नपाउँदा भगवानले उनी मद्दात्माकृदबँकप शाम्वश्रमो मवदि उया संसारदुःखार्कतापतापितोध्यं

ष्ठा म स्वीकार गरूता भन्ने बिचार गरी अनु-- बढ्सिम्छ। सर्पका बिपक्रो दाँत मोचि दिए स्पो 0000 ~

"4 रि निरिकिस्दैन २ अनथको पिप्पणी-- + शरणागत आफ्नो उद्देदयको निमित्त भगवानकी दाँत जस्तो चा निक्तिन्दैन श ११ ने शरणागत भए तापनि भगवान अति उदार हनति, ३. मू संसार सम्बस्यलाईं न छेदन भव्‌ पदर भः शरणागतले मेरी ठूलो उपकार न्यो भन्ने संदी . बिचार गरेर पनि बुदा उठेर रोस्ला छि भन्ते शंका बज्सिन्छ ६

१८

अबिरादिमागः

मूल-- बाग्ुदेवतरुच्छाया पाञ्रित्य विश्रान्तो मदति । तप्य च

तिरुक्कोलुरदिठपदेशगमनसमये श्रीपरकालध्वरेः खा.

मिमतदिब्यदेशेपु सर्वेष्वपि, स्वचरणौ गीन्पाः इत्युक्त- प्रकारेण लोकतिक्रान्तचरणौ यथा पायेयमभूतां तथा प्राणप्रयाणपायेयं 'पाधेय पुण्डरीकाचनामसंकीदेनाईतम” इत्युक्तप्रकारेण इयवचनमेक पायेयं मवति । “तेन

-प्रतिपद्यमाना; देवयानपथाः सर्व प्रुक्तिमार्पाभिलाषिणः'

इत्युक्तप्रकारेण अरचिरादिमार्ग एव महाभागो भवति | अण्डाद्बहिगमपिता श्वाम्याप्ठतमः शेष्शायी कुटिल केशवान्‌ पृण्डरीकादो विम्बाधरः कालमैघः श्रीरङ्ग निलयः, सदायभूतः इति स एव मागेसहायो भधति।

अनु -- गनु जस्तै भगवानले पनि थति शंका गरेर उनै

झुगुक्खुलाई आफ्ना पापदहरू रहने योग्य देशमा अर्थाद्‌ बैकुण्ठमा आफैसँग लैजाने निथय गरेर उनै महा- स्साक्रो मगवखापिको निमित्त अमिनिवेशमा परिश्रम गोष्पद जस्तै तथा आफ्नो अभिनिवेशमा परिश्रम सप्ुद्र जस्तै होस्‌ त्यस्तो महा अभिनिवेशको योग्य परिथम गर्न तयार भएर मगवान उनै मह्दारमालाई

एकचण पनि छाडेर अलग रही बर्ज । श्री राम-.

चन्द्र मगवानको अमिपेकुको समय श्री दशरथ महा राजले बसिष्ठ वामदेव प्रभृति मन्त्रीहरुलाई बोलाएर

जस्तो उद्यम गर्नु मयो सप्ते भौ वदृण्ठनाथ मभवान `

मूलं

अनु

अचिरादिमागः ९६

बिरजातीरे, तिल्यदरचः, आरंहदतटं च विभामस्थलं मवति । श्रीमद मण्डफेभगन्तव्यस्थ।नं भवति । अचि- रादिपुरुषा एव संलापसहाया मवेन्ति । आङ्षारो शोभमानव्याप्ापरप्वनिरव प्राणपददष्दनिर्भवति ! मागंप्रदशकोञस्माकमीश परेति हार्द; मार्गप्रद्शको मवति । प्रीस्यतिशयेनानादिकालमारभ्य स्वनिषये करं संसार 'नरकं इस चित्तः इत्युक्तप्रकारेण पराइत्य पयन्‌ इसन्‌ मद्दाभैदुण्ट दषु पर्वमेव बिद्यमानायामा- शायागुपय्यु परि वधमानायौ श्रीजानकी विभीषण- प्रभुश्च लंकाया यथा निष्कान्तौ तथा हृदयक्रमलाभि- ष्क्रम्य शतं वैका च हृदयस्य नाद्यः इत्युक्तप्रकारेण

पनि आफ्नो नित्यपार्पद्दरूलाई बोलाएर बाटोको भृङ्खार गराउन श्री दशरथ महाराजले 'आफ्नो द्वारमा सृङ्गारको सबै विधिहरू गराई बस्स्यो, श्री रामापणको यस उक्ति बनुसार वैदुण्ठ गृइको भृङ्खार गराइ बक्सिन्छ। जस्तो कसैको शिर र मुढलाई लिखे ोडि दिए त्यसले के गर्ने सक्तैन त्यस्तै उनै षु महास्माले अनादिकालदेखि अर्जन गरिएका र गुरुको शरण परेकी दिनदेखि प्रमादले गरिएका कमेदरूका फल दिने शक्तिलाई भगवानले नाश गरी दब्सिन्द्ध र त्यस कारण ती कर्महरुको स्वद्प नै नाश मइ दान्द्छ ¦ और रामचन्द्र भगवानले बरुणदेपता-

अबिरादिमागेः

मूल-- हृदयाश्रितास्वेक्र।धिक्शातसंख्याकासुनाडीपु सुपुम्णा-

नामिकया मूधेन्यनाब्य। बिद्यामाहवारम्पेन देवयानानु- स्मृत्या च प्रसन्ने हार्द हस्ते दीपं गृहीता पच्छति सति शिः कपालं भिर्वा ततः वासु नाडीषु यृप्ताः आस्यो नाडीभ्यः प्रज्ञायन्ते तेष्मुश्मिक्षादिस्ये चपः अथतैरेध रदिमिमिरूप्वं आक्रमते इस्युक्तप्रकारेष तया नाञ्चा सह सम्बद्धमादिस्यररिममनुसरन्‌ “ओङ्कार रथमारुदयः इत्युक्तप्रकारेण प्रणवस्थमारुद्च मनः सारथि कृसवा गमनसमये केयारदशकदिवसे यथा सर्वेञ्वयचा नूतना जागस्तथा दिभृतिद्रयमपि नवं नवं भासते।

माराड देशमा फ्याँकी बवस्थो त्यर्ते 'नजिक छन्‌ ताफ्नि देखिदैनन्‌” यस कथनानुसार उनै माहास्मासे अझ फल मोण्न बाँकी रहेका पर्वं पाप र उत्तर पाप भन्ने कर्महरुलाई मानते उनै श्रध मद्दास्माडो अचुकूल्लष र ग्रतिकेज्ञमानिसहरुमा गहि दी दक्सिन्छ। त्यसपछि उनका अरू समन्धीहरू यस उक्ति अनुसार उनै महास्माका नरकमा दुःख पाइरहेका शरीर सम्बन्रीइरूलाई खगंवासीहरू सरइ गर्नेनिद्यय गरी बक्सिन्छ । 'उनै पश्चातमा गरुङ-पचीले, इजुरलाई वहन गर्छु इन्छ।' आनन्दित मरुद-प॒धी मापि आफै राज भएर इति चक्सन्छ्' यी उक्तिहरु अनुसार

=-= अनु-- लाई मानं घनुपमा चढाइसकेको बाणलाई जस्तो.

अरचिराडिमार्ग २१

भूल-- समृद्रः स्वगाम्मीयं सं विहायाधःर्थमृत्तिकां गृददीत्वा

उपरि स्लुपीमूप संभ्रमं नुस्यति । उपग्तिनखोकस्थाः सत्रप्पुपहारपाणयो भृता महान्ति तोरणानि वध्वा

अहु-- तथा अत्यन्त दयालु गर्ट.प्तीलाई मेरो अगाडि

न्याई वविसन्ब कि” भक्तको यस्तो आशा अनुसार गरुङमाथि गजे भई प्रकट भएर उनै मह्दात्मालाई सुवर्णको पर्वतमाथि एकत्रित भएक्रो विशाल मेष जस्तै देखिएको आफ्नो दिव्यमङ्गलविग्रहको अनुभव दिएर आतिदाहिक भन्ने देवताइछुलाई सत्कारको कमन्ते उनै मद्दातमाको सन्कार गने आदेश दी बक्सिन्छन । त्यसपछि इन्द्रियदर मनमा लिन हुन्छन, यागिन्द्रिय मनमा लिन हुन्छ । मन प्राणसंग भिन्द, प्राण परदेत्तासंग भिन्दशच यस भति वाक्य अनुमार बाय इन्द्रिपहरू अन्तःकर- शमा लीन हुन्छन्‌) अन्ठकरण प्राणमा जीन हुन्छ, प्राण जीवात्मासंग मिन्दछ, जीवात्मा टम पञ्चभूत- संग मिलेर परमात्माकी नजिक जाग्छ । त्यसपछि ग्रीष्मकालमा घ्रयकिरणले तप्र भएको इने व्यक्ति सघनछाया भएको इको आश्रय पाएर जस्तो अमरहित हुन्छ स्पस्तै संसाररूपी घृयको दापले पोडित हुनु भएको उनै महात्मा चासुदेवरूपी वषको छायाको आशय गरेर विश्राम लाम गर्नु हुन्छ । तिरुकोषलूर

२३

शर्चिरादिमागे

मूल--सर्वमप्याकाशावकाश पूणकुम्मैः पूर्णक्रचा धूपप्नुप्पाणि

वपन्ति । अयमेककालमत्रस्थिा गच्छेदिस्यशया अग्रे दैवेषु वासस्थान कल्पयतु सर्वलोककपं यथा

6 अलु-- भन्ने दिव्य देशमा सबारी हुँदा आफ्ना सबै प्रिय

दिव्य देशहरूमा हा दुई च।णको कीर्तन गरेरः श्री परकाल शूरिको यस उक्ति अनुसार संसारलाई नाघ्ने मगदानको दुई चरण जस्तो उनै श्वरिको पाथेय ( राटो खच) भएको थियो व्यस्तौ पुण्डरीकाच भगवानको नाम संकीतनछुरी अमृदवै पाथेय हीः थित उक्ति अनुसार उनै महात्माको निमिच द्वय मन्त्रको अनुसन्धान नै वैद्रण्ट यात्रामा पाथेय हुन्छ | यप्त मार्गमा जाने सबै क्ति पाउँदन्‌' 'देवपान मागेम्रा जाने सबै ध्वुक्ति पाउँडन्‌” यस बचन अनुसार अचिरादि मागे नै उनै शष्ट भक्तको मह्दामारग हुन्छ | (स्वामी आप्रतम शेषशायी, डुरिलकेश भएको पृण्डरोकाच बिम्बाधर कालमेध श्री रङ्गनाथ सहाय होह बक्सिन्छ' यस उक्ति अनुसार उमे भगवान

-मरगमा सहायक होइ बढ्सिन्छ । विरजानदीद्ोमीर

विश्यवृष, र भरंहदको तट विश्वाम स्थल हुन्छन्‌ 1 भी मद्दामणिमण्डप नै गन्तव्य स्थान हन । अग्नि, बाबु इत्यादि आतिवाहिक देवताहरू मै बाटोमा रागे सहायक इनु । आकाशमा न्या

मूल

अचु --

अविरादिमागः २

वति] तथा समुद्रेपु महाधोर्प कुर्नेतिस्बत्र बावेषु र ५ कक प [4 3

वादपानेषु मार्गे वतमानेपु देवेषु पमनसमये मम

स्थान खीक्रियतामिति स्रखस्थानानि ऐश्वर्याणिच

भएको सुन्दर मेघको ध्वनि बै यात्राकी आरम्ममा बजाउनु पर्ने नगडाको ध्वनि हुन्छ। हाम्रो ईश्वर मागं प्दशेक होइ बबिसन्द्ठः यस उक्ति अदुसार हृदयवासी मगवान नै माग प्रदरा होइ बक्सिन्छ् । हि मन नरश्लाई हाश्य भरः यस उक्ति अनुसार आफूसंगर बनादिङालदेसिक्र.र व्यदेहार गर्ने संसार- खाई पछिल्‌तिर एकां देखेर उनै युपर भक्त आनन्दको पराकाष्ठा हाँस्नु हुन्छ । महादैढुण्डको दशेनको अघिदेखि बिद्यमान उह्दाको आशा बढ्दै जान्छ । रादणएवध भएपछि श्री रामचन्द्र भगवानको दशेनको निमिच जस्दो श्री जानकोमहारानी र विभीषण प्रभ लंकाबाट निस्किनु मयो त्यस्तै उनै प्रपन्न भद्दास्माको वात्मा हृदय कमलबाट निस्किनु हुन्छ । हृदयको नाडोहरूका संख्या एक्रसंय एक छ' यस श्रुति वाक्य अनुसार हृदयमा रइने एकसप एक नादीदरू , मध्ये

` सुषुम्णा मनो नो ( शिरसम्म गएको हुनाले

बसलाई मूर्घन्पनाढी पनि भन्दछन्‌ ; द्वारा उनै जीवातमा जानु हुन्छ। मन्त्रार्थ श्वानो महिमा र अबिरादि मागेको निरन्तर चिन्ताको कारण प्रस

भ~ ~

र

ख्चिरादिभागेः

मूत -- समपपत्पु केपुचिदूगीतानि गास्तु केधुजिधागादिषु.

कतफलान्यर्पयत्सु अन्येषु केुचिद्धूपदीपादिभिस्पै- यन्सुकेपुजितकाइलशखान्वादयतसु = अतिङ्ान्तिमन्नय- नदतीपु आतिवािकिमदिपौपु इदमराजकमाभूदेतत्पा-

अदु -- होड बक्सेकी हुदयजरासी भगवान अन्धकारमा दौवा

देखाउनु जस्तै त्यस नाडीनाई प्रकाशित मदैः उनै आत्माको अधि अघि सवारी दोः बाक्सिन्द् । दै नाडीको बाटो ग्रएर शिरः कपाल ( शिरको सददखार चक्र) भन्ने मायिन्नो भागलाई सेद्न गरेर ती नाडीइ- रूको बाटो गरी उनै जीवास्मा ख्रूयेमा पुग्दछन्‌ र अझ माथि जान्डन्‌ यस श्रुतिवाक्प अनुसार श्ष्यं किरिण- हेरूसंग मिलेर घुर्य मण्डललाई मेद्न गरेर माथि जान्छन्‌ । ओंकाररूपी रथमा बसी मनलाई सारथी बनाई माथि जाँदा' यस्त थुति बाक्यअनुसार र कैयार दशकको वर्णन अनुसोर श्री शठकोप रिते जस्ती आफ्नो सबै अङ्गदरूलाई नवीन, रूपले देख्नु भयो त्यस्तै उनै गुमरुक्नु महाप्माले पनि लीला बिभूदि र नित्य बिभूति दुनै विभूतिलाई नवीन स्पते देख्नु भयो । सद्र आफ्नो गाम्भीयं पूर्णरुपले छोडेर ठचको मृत्तिकालाई माथिन्य[एर घमिलो मई खूच उमङ्ग साथ ना्द्। माथिब्लो श्ोकइरूमा रहने सबै देवता- ₹र हातमा उप्र लौ हला दल तोरण बनाई

$ |

सविरादिमाणः २५

भूल -- लय इतिमङ्गताशासन दतीपु मरुत्सु वसुपु॒ च अयं

स्यक्त्वा गच्छति वेदीश्वरेणास्मदधीनं श्त भिद्‌ स्थानं स्थितं स्पादिरयनि्प जोकानारेषु चानुसृत्य वतर

नि रो र” ~~] ~

अनु-- सम्पूर्ण आकाशो भित्री भागलाई पूणम भरी

दिन्छन्‌, पूष दिन्छन्‌, पुप्पबृष्टि गर्दछन्‌, वैड्ट सवारी हुने यिनी वैष्णव भलिवेर वसेर सबारी भए हुन्थ्यो भन्ने आशालञे उनी देवताइरू बाटोमा बस्ने स्थान बनाइ राख्नु हुन्छ । त्यस बलत तिनीहरू सबै लोकहरूलाई कम्पायमान गराउने स्घुद्रको महाग्जन जस्तै अर्थि रादिमागंमा बाद्यवादन गर्नुहुन्छ । उनै दुष महारा क्रमशः माथिद्चो लोकहरूमा सवारी हुने बेलामा उनै देवताहरू हामीइरूका स्थान ग्रहण गर्नु शेस्‌ मनेर आफू आफ्नो स्थान र देश्ये उनलाई अषप गर्नु हुन्छ, कोदी भाउनु हुन्छ, कोद आफूले गरेका याग आदि पुण्य कर्मको फल अपग गर्नु हुन्छ, दोही धूप, दीप इस्पादिले उदम पूजा गर्नुहुन्छ, कोही काइली, श्नं इत्यादि बजाउनु हुन्छ, आतिवाहिक देवताहरूका अत्यन्त सुन्दर नेत्र भएका मद्दिषीहरू यस्त स्थानलाई अराजक गराए नजाजुद्दोस्‌ यदीं बेर यस स्पानको पालन गनु होस्‌ भनी मङ्गलाशासम दुं इन्ध, उनञ्चास मरुदूगण र अश्वसु उदां हारा

२६ छचिरादिभागः

मू. मोचरं यथार्पात्तथा अन्येषु सरेप्वज्ञलिं वणि मता" इत्युक्तप्रकारेण महता सत्क) रेण गच्छति 'तदा- विपमेबामिसंमवन्वि अविरोधः अद्धः आपूरयंमाणपचम्‌” अग्निर््पोतिरदः शुक्ल पण्मासा उत्तरायणम्‌ ।' इतिदः न्दोग्यवाजसमेथकौषी तकीप्रभृतिपूक्तप्रकारेण अचिरादि- पुरुपेपु मागे प्रदशपत्ययं गच्छति ।

& इत्यचिएदिमार्ग प्रथमं प्रकरणम्‌ । छ

अचु-- यस स्थान छोडेर माथि जानुमयो भने ईधरले हाम्रो अधीन गरी बक्सिएका म्रा स्थानहरू खोसेर ली वकित हाप्रा स्थान द्वाम्रै रहन्छन्‌ मन्ते संझनु हुन्छ र आफ्नो स्थानबाट गिर्ने मय नहुनाले आफ्नो सीमासम्मगई त्यहाँचाट नफर्की प्यक बैष्णदको पछि लागेर अन्य देजताहरूका लोकमा गई आफ्नो प्रार्थना उहाँलाई सुनाउनु हुन्छ तथा “अन्य ॒देवतादरू हात लोडि रहनु हुन्छ यस कथनाजुसार उनै प्रपन्त धश मेप्णव सबै देवदाइरूद्वारा अत्यन्त पूज्ित मई आनु हुन्छ । अम्निज्योतिरिहः श्ल षण्मासा उत्रा- यणम्‌ । (गीता ) 'ुक्तजीव दिले अग्निरोक, स्यपि दिनामिमःनी, त्यसपछि शुक्लपचामिमानी देवताको लोकमा पुग्नु छः यस प्रकारले छान्दोग्य

बृहदारण्यक, कोषीतको प्रमृति दपनिषद्दरु तपा

अबिरादिमागः २७ अथ द्वितीय प्रकरणम्‌

भूल-- तत्र प्रथममचिः प्राप्य तस्मिन्‌ अचिरभिमानिमिपुरुपे- किञ्चिदूद्रं गमयति सतिपश्षात्‌ अह; शुक्लपचामिमा- निनग्रुच्राएणा मिमानिन सम्बत्सराभिमानिन दायं च श्राप्प्लैभरगमठिवाहित; शरन्‌ 'प्रविश्य च सहस्ांश्‌”

अनु--- अरू ये शाका पणन अनुसार अनिसादिआतिवा-

हिकं देवतावरू अघि अघि चाटो देखाउँदै जानुहुन्छ र उद्दाहरुका पचि पलि उनै पूरु वैष्णव जानु हुन्छ ।

@ इत्यचिरादिमार्गेसानुवाद प्रथमप्रकरणमू । छ

अथ द्वितीय प्रकरण

अरचिरादिमार्गको बाटो मगी बैड्ण्ठजाने वैष्णव पहिला अति अर्थात अग्तिलोकमा पुग्नु भए अग्निको अभिमानी देवता अर्थात्‌ अम्निदेदता अलि द्रसम्म अर्थात्‌ आफ्नो जोकको माथिल्लो सीमासम्म पुन्याद्‌ दिनु हुन्छ । स्यसपछि उदां क्रमशः दिनामिमानी, शुक्तपचामिम्ानी, उत्तरायणामिमानी र सम्वत्सरा- मिमानी भन्ने देवताहरुढा लोक्द्रूमा गई दायु- देवताको लोकमा पुग्नु हुन्छ । यो देवताहरू आफू: आफ्ना शोका माथिल्लो सीमासम्म पुग्याइ दिवु

अचिरादिमागः

मूल - 'गत्यातिग्मबिरिणमण्डलान्तर" इत्युक्तप्रकारेण हिरेण्भय-

कालनक्रपरर्तकरथस्य सहसांशोमडण्लेदुनिरीवय निरव. बिक्तेजोभिः सन्पुखं गच्छक्तःय आदित्य इवं गत्वा तथ्य मण्डलं भिष्वा ततः परं गन्त्रा क्रमाभन्द्रमसं

अनु-- हुन्छ 1 त्यसपछि श्र्यमण्डलमितर प्रवेश गरेर' शशमे

यस्त कथनानुपार्‌ कालचक्रप्रब्तेक सुवर्णमयरथ भएकी ष्यभण्डल अगाडि हेने नसकिने स्यस्तो असीम तेओमय अर्को सूर्य जस्तै गएर उनै वैष्णद सूर्यमण्डल. भित्र पसेर शयंको पारिपड्ि पुग्नु हुन्छ । त्यसपछि अभ माथि ग्रह, नचत्र, ताराहरुका निर्दादक अंमृतमय चन्द्रदेगताको जन्द्रलोकमा पुगेपद्धि चन्द्रदेवता उहाँको पकार गर्नु हुन्छ । चन्द्रलोक नाघेर अझ माथि गए अभानद भन्ने विद्युत्‌ अभिमानी देवताको लोकमा पुग्नु हुन्छ । विचुद-अमिषानीदैवता बैठ्ण्ट जाने वैप्णवलाई बाटो देखाएर उहाँसँग वैवुण्ठसम्म ` जानु हुन्छ । प्यसपछि सदैलाई ठप गराउने जलधि. पति वरुण र त्रिलोकको पालक इन्द्रको शोकमा जानु हुन्ध । यिनी सबै देवताहरू शत्कारपूर्वक उहाँको : अस्यन्त प्रशंसा गर्नु हुन्छ । स्यसपदिं 'देवता, असुर, : गन्धर्व, यघ-राक्चस प्रमृतिका निर्वाहक प्रजापति | हमको लोकमा पुगी यिनै सदै देवतादस्का लोक ¦ वाघेर ब्रह्माण्डको अविद्नोमन्दा परद्रो दशय ¦

॥

अर्चिरादिमागेः र

मल~ प्राप्य इन्युक्तप्रकारेण ग्रहनक्तवतारकानि्बाहकममृता-

स्मकं चनद्रमसं प्राप्य तेन सत्कृतस्ततोऽ््र. मत्वा अमा नवपुश्पं प्राप्य तेन पागे प्रापितः सर्वाप्याय्क वह्णं- त्रैहोक्पपालमिन्द्र मुक्ताअगच्दतः प्राप्य तैः सत्‌का-

अनु-- अधिक छन । यस्ता सातवटा आवरण नाघ्लु हुन्छ ।

यी सप्राबरणको उद्नज्न भइसके पछि उनै मुमुक्षु वैष्णव सीमागहित मूलप्रक्रतिलाई अतिक्रमण गतु हुन्छ । स्यो भन्दा अगाडि बद्ध संसारी भएर रहने बेलामा अन्धकारले ढार्किएको, पानी र छाशरद्दित है महादेव बाटोको पिश्तार सुन्दे हराएको दुः यस कथनानुखार सुन्ने बेलामा पनि कम्प उत्पन्न गराउने त्यस्तो क्र रमागंमा यमद्तहरूका पाश र ख्ी-पुरुषरुपी पाशद्वारा बद्ध हुने समयमा यपदृतदरू पापीलाई तान्दै लान्छन्‌ , कृकर तिघा येक्दडन्‌, शक्ति, शं, रोमर बाण इन्यादि अख्न-शख्चले यमद्तहरू ताडनेन, यमङ्ग, याष, राचस इत्यादिका युमा आहार डुदुपदेख, शरीरमरमा बोसी रगत बग्दछन्‌, मोक र तृपाले अन्न-जल माग्दा यमदूत हरू नाक, धृ, ओठ, दाँत, हात, खुट्टा मोदि दिन्दन यस अबस्थामा कराउँदै नरकमा जाँदा जति दुःख मएको थियो ती सदै दुःखदरू निश्च

अचिरादिमागेः

७ 2 मूल-- रेणातिशयश्टाष्यमामेः सन्‌ सुरासुरगन्धनयधराच्स

निर्वाहकं प्रजापति च प्राप्य तेषां सोकंधातिक्रम्य अण्डं दशोत्तरावा एसप्रकं गस्वानवधिकप्रमाणमूलप्र- कृर्तिचातिक्रामति । ततः पूवं संसारित्ददशायाम- रधकाराग्रतेनीरच्छायारहिते मीतोऽस्म्यहं महादेव

अनु -- मदै अत्यन्त सुखमात्र दिने अचिरादिमागको बाटो

गरी प्रकृतिको सीमा उच्चङनको आरम्मदेखि अचिरादि मार्गमा हेरिरहने सबै देचताहरूदारा उनै अ वैष्ण अबर्शनीयसत्कार प्राप्त गर्ने हुन्छ । आफ्नो उपाय र पःथेयरुपी त्रिज्ञोकलाई नाघ्ने त्रिविक्रम मगवानको बरणक ल सप्तलोकहरुमध्ये ब्रह्मलोक जति शिरो पमे थियो उनै वैष्णव स्यत्ति शीघरभतिले गएर सिंह, व्यापद जस्तो म्याङ्वाट निस्किन्छन्‌ त्यस्तै शब्द्‌ स्पर्शादि विषयहरू अतिक्रम गरी संसाररूपी महा- भ्याङ्बाट निस्केर सांसारिक तापश्रयरूपी डटेलोभित्र पतनजनिव समस्त बलेशबाट उहाँ मुक्त हुनुहुन्छ । स्यपपञ्चि सि आरमन्ति बिरजानदीए “इ. बिर्जानदीमा पु हुन्छः उपनिपद्को यस उक्ति अनुसार बिरजानदीको बेउको प्रवेशमा बहा ष हुन्छ। यो नदी नरकको वैतरणी नदीको बिपरीत तै यसमा अमृतरुपी पानी बह्न्छध आत्मामा दठरुपले दाँतिएको ति सम्बन्ध भन्ने दिलो ई

लरिरादिमार्मः ११

मूत - रुख मागस्य विस्तरम्‌ इत्युक्तपकारेण श्रवण ङालेऽपि

अचु

कम्पञ्चनके क्ररमाग्‌ यममदानां पाशैः पुत्रदारमय- पाशे बद्ध यममटेराकृप्यमाण बमिरुदोजिग्धे रक्तिं इतोभरसायक्र शूलादिमिबध्यिमाण व्याम्रञ्िकररा- चानां मुखस्याद्वान्मृते सउन्मेदोरकसर्वशारीरे क्षया

बासनाको भूलोको रेणु जस्तै युद्म रुपले आत्मामा रहेको सबै प्रकारक्का वासनादस्लाई बिरजानदीले प्रचालन गरी नाश गदछ। पाञ्चभौतिक मलीन शरीरमा रहेको हुनाले जीवात्माको स्वरुप तिरोहित हुन्छ र मेषकते ढाकिएको घं ग्रहणको दिनमा राहुलले ग्रस्त भएको चन्द्रमा र वरिपरि हिलो लगेको मणि जस्तै आत्मा त्यस शरीरबाट निस्किन्दध । “उसको पानी स्पश गर्नासाथ” यस उक्ति अनुसार बिरजाक्रो खल स्पशंमात्र गर्दा जुन्‌ च्म शरीर लिएर धृष वैष्णद बिरजानदीसम्म बानु भयो आस्मस्वरूपलाई तिरोडित गर्ने त्यस शरम शरीरलाई चोड हुन्छ र त्यो शरोर नाश भददान्दद्व । त्पसपन्चि 'कोटि द््यंका समानः यस कथनानुसार एकै घोटि उदय अएका कोटि छर्यका जस्तो दर्शन गर्ने नसक्ने स्पस्तै उनै धृ्छजीव असी मतेजस्दी मई 'अमानदं समा- सादः-'अमानव मस्मे मग्वानको सन्निधिमा गएर' शाको पस शक्ति बनुकार शङ्गचक्रधारी पतु

अथिरादिमागः

मूल-- पिपासया च दूतान प्राथयभाने मग्ननासागुखोए-

दन्ते जुटितपाणिपादे च सस्याङ्‌रयगच्छति मागें जतं दुःखं सवं यथानिवततंढ तथाबिधेन युषोचरेण मार्गणेद- रक्षीमोद्रहनकालभारभ्य पश्यद्भिः स्वैरपि सत्कृतः स्वस्योरायभूतपाथेयभूतज्ञोकिक्रन्तचरणकमलषत्‌ स परलोकानां मध्ये शीघ्र वह्मलोकरं गरपाद्चद्‌ शीघ्र गमनेन मत्वा सिंहव्याप्रादिवत्‌ शब्दस्पर्शाद्बिपया-

अन्नु-- विरजापारि राज हुने अमानवनामक भगवानको

नजिक जायु हुन्छ र यिनै भगवानले उद्दालाई आफ्ना बाह्कुढारा स्पर्श गर्नासाथ लादण्य सौन्दर्य आदि गुशमुक्त शुद्धसख्चमय र भगवानको अचुमवकै परिकर स्यस्तो शरीर पाउनु हुन्छ | यस नवीन. अप्राकृत शरीरमा रहेर उनै युक्तजीव इन्द्रादिदेबताहरूका कर्म साध्य ( साधना गरी जान पाइने ) नाशवान ( प्रल- यक्रालमा नाश हुने) त्रिगुणारमक लोकहरुका बिपरीत भगवानको प्रीतिले जान पाइने अरिनाशौ शुद्सखमय ' सुह छँदै हैन यस कथनको दिपरीत अततीम आनन्दमय गदिदीय घोर भन्धकारमय जस्तै

देखिने बिशाल लीलाविभूतिभन्दा बिलचण अतिबिशद । रुपले प्रकाशमान मइ रहने सनकादि योगीधरहहुका !

ध्यानको पनि अगोचर मगवानको अनुद रहनु पै जसको मोग हो त्यस्ता नित्यसिद्ध परवद्हनल्ञे परिप

॥ ॥

धूर -~ नतिक्रम्य संतस्पनदा न्मनि

सर्ब बिभाग; ३३

प्क्रम्प ताप्यद्वद्द- नान्तः एतननततमस्नकेतेनानिवृत्तः ततस्तु बिरजातीर- प्रदेश गिरिजां गदाम्‌ हे्वुकपकारेण

प्राप्य ददप वामनारेणुं च प्रचाल्य मेव बतादित्प- मण्डवन्‌ रादू्रदनद्रमण्डलवद्‌ पदूदिग्धमायिक्वन् मलिनदेहान्तवतमानछेन तिरोहितस्वम्बस्पोज्य वस्मा- जिदर्ः “ततोयस्पशगात्रेश' इर्युक्तप्रकारेण विग्जा- जल्स्पशमात्रेण तिरोधायकश्वच्मशरीरस्य मिषृत्तवेन खयेकोटिप्रतिकाश' इत्युक्तप्रकारेण अनकमहस्ादित्या- नामेझदोदितत्ववत्‌ निरोचणयोग्यो यधानम्पातथा निर्वविफतेनःपरापः सन्‌ अमानत्र समासाद्' इस्युक्त- प्रकारेण चतुम्ुजँ शङ्घचक्रधरे भिरजोत्तकूहविगज- मानामानदसमीप प्राप्य तेन पाणिभिः स्पृष्टःसन्‌

अनु-- ऽदाँदस्दारा पनि सामानिदेशको अयोग्य, असीम

देथ र स्रमाबले युक्त श्रीदिव्यदेशलाई (बैङण्डलाई) स्यं उमी रहेर नेत्रको इति वभएसम्म दशन गरी रहनु हुन्छ । त्यपि आकाश प्रणम्प- आकाशलाई प्रणाम गरेर यप उक्ति अनुसार उनै सुक्तज्ञीब वैइण्डलाई प्रयाम गर्नु हुन्छ बिरजाको तीरसम्म सवारी हो चरक्सैकी अनर भन्ने मग्डानको बरिपरि शक, कादली, मेरो इत्यादि ब।जाइरूको ध्वनि सुनेर

श्र

अ्विरःदिभिगः

मूल - पश्चात्‌ सौन्दयजञाजण्यादिकन्पाणगुणाक्कर शुदरपख मयं

मझबदनुभनेकपरिकर भूत षिग्रहं प्रप्य इन्द्रादीनामिव कर्मवाध्य नशर गुणत्रपास्मर्क न सति यद्‌ मयवसी- तिसाध्य नितं शुद्धतस्वातमकं नास्ति सुखमित्युक्तस्तस्य प्रतिक्रोटिभूठमनडधिकनन्दादितीयदेशभूतमन्धकाराव- हमहामिभूतिविलक्णं बैशद्यावदमाफाशं श्रोदेश सन- कादिनां मनसोष्पिदूरगं भपबदाजुकूल्यैक ओगैनिस्य- सिद्धे; परिपूर्णतैरपि परिच्छेचुमयोग्येनैश्वर्येण स्वभावेन च युक्त दिव्यदेशनेत्रतसिपयन्तस्थित्वा दष्ट्घा आकाशं प्रणम्प दत्युक्परकारेणप्रणम्प अमानवसमीपे शङ्ख: कादलमेरीणां ध्वनिं शरुष्वा धाषन्तिस्खलन्तिपृच्छन्ति आगच्छन्ति अस्मदुएकारक/क्वेतिवदन्ति अद्रादमअ- ्रादमनेतरयोरभोग्यं भक्ता; स्म आमच्छत इति बदन्ति एवं महाकोलादलंङृतवा संघशः संघशीभूत्ना निष्कम्या- मच्छतां नित्यमुक्तानामानन्दकलकले दृट्वा अचुभन्ने- कृतवा महत्या प्रीत्या गमनसमये तं पञ्चशतान्यप्सरपा

= ~ ----~- अचु -- टाढा-राढाक्रा पापद्हरुमध्ये कोह दौडनुहुन्छ,

कोही भुः हुन्छ, ओके सोध्नु इनत, कोही आउनु हुन्छ, कोही हाम्रो उपकारक कदां हुनुहुन्छ मनी ष हुन्छ) कोही नेको पुखदाताको दर्शन भरं दशन गरें मन्तु हुन्छ; कोही भक्तहरूदो सबै आउनु शष्‌ मम्ु न्ब पस प्रकार मद्दाकोलाइल गरेर

भबिरादिमागे: ३५

मृल-- श्रतिधावन्ति 'तत्रागत्यच ने देवाः साध्याशववरिभला-

अबु"

शयाः' इत्युक्तप्रकारेण दिव्यमाला दिव्याञ्जनदिब्यचृण- दिव्यवसदिव्याभरण प्रभूतीन्यादाय धच पश्चशतान्य- प्सरसो नित्यसुरस्य्ष सम्मुखमागत्य तं व्रधालकारेण त्रद्वालंक्रिया' इप्युक्तप्रकारेण तमलंङृनद प्रसादभूतभग- वत्परिहितदिन्यशचदिव्यमान्पदिव्यामर्णदिन्याङ्गगाषं - भरमृतिभिरलंङतमेवंभूतं दष्टा 'बस्रधारणमिदे भूषण- धारणमिदं कान्तिमत्मिदै इदस्यमाबोऽयम्‌ः ईति बिस्मितददयाः छावन्ते। अनन्तरमनेकसहसैँ: पताकै-

आफू-आफ्न! स्थानबाट निस्केग दल बाँधेर आउने नित्यपा्पेदहरूको आनन्दको मधुर शब्द सुनेर त्यसकषो अनुम गरेर उनै शुक्तलीव श्री वैड्ण्ठनाथ अगवानको समीप मीम आनन्दसंग जाने बेलामा पाँचसय अप्सराहरू उक्षो नजिक आउनुहुन्छ र उनै देवता- हरू र दिशुद्धमना साध्यहरू त्यहाँ आए्र' यस कथनाबुसार दिव्य्माला, दिष्य अञ्चन, दिव्यचूर्ण (अबीर ) दिव्यदस्न, दिष्य गहना दातमालिएर पाँच पय अप्सगहरु र अन्य तित्यपोर्षदहरू आएर श्रद्मालंहारेण अर्शङवेन्ति- श्र्मलंकारदारा अलंकृत मदु उपनिपद्की यस क्यनानुसार भवानिह घारण गरी बढसेकी उहाँको प्रहरी दिव्पवख्न, दिव्य माला, दिव्यगदन दिन्य अङ्गराग छ्यादिले उनै

~

३६

६ सर्विराद्रिमागैः

मूल -~- पतादासिितवरशरानंकृतं दिव्यस्रीपहदित भगव-

र्एङ्कन्पफल्तं दिव्यविमान श्रीगरुडमरिरानयति । तस्मिन्‌ एनमागोप्य स्तुतिं दवननस्िल्यकान्तारसमीप-

भनु-- मुक्त जीवल।ई अलङ्कृतं गरेर उद्दाँलाई हेरेर अही

त त त सिडी

भृषणक्रो भृङ्गार कस्तो राम्रो, वस्त्र धारण कस्तो राम्रो, कस्तो शोभा वढेको छ, यस प्रकारले भगतरत्पार्पद्दरू आर्य भएर उभि प्रशंसा गर्नुहुन्छ । स्यस्पचि अनेक हजार पताका र मोतिकोमाला जडेको चंदुवाले अलंकृत, दिव्य आइमाईहरू राज हृतु भएको तथा भगवानको सङकन्पले बनेको यस्तो दिव्यबिमान श्रीगरूडसूरि न्याउनु द्र । यस त्रिमानमा मुक्तजीव- लाई राखेर उरौ स्तुति गर्दै तिल्यवनक्तो नजीकसम्म सब कोही जानु हुन्छ । त्यहाँ नाना प्रकारका उपहार द्वातमा लिएर अर्कै अप्सराहरू पुक्तजीवको सामने स्तुति गदु उहाँको सत्कार गर्नुहुन्छ । त्यसपछि तिन्यगन्ध, व्रक्षगन्ध इत्यादि अप्राक्त दिघ्य-सुग्न्ध- हरूको बासना लिए उनै गुक्तजीय - सक्न्ध हुनु न्ड । त्यसपछि 'पवाकाहरुले अलंकृत गोपुरहरु

---~

टि्यणि-- सर्वगन्धः, सर्वेरप: उपनियदते परव्रहा सर्वगन्ध,

सरवर होइ वनिसन्छ भनेको छ । किन्तु यसको अभि. प्राय खोलेको छैन । बिद्वान्‌हरूले यसको बिभिन्न अर्थ गरेका छन्‌ ।

| ं |

= ~~ 1014 भिनलननजनममतािमिनिमा पिष्पणी-- » गोपुर वाहिरको ठूलो अग्लो

धर्सिरादिमातैः ३७

मूर्ख पयन्तंगच्छन्ति 1 तत्र नाराविधोपह गान गृहीत्व

अन्याः का्ननाप्सगोऽभगरं मुवा सन्नति । अनन्तं तिन्यगन्धत्रह्मगन्ध 9 भृतीनामप्राढृटगन्धा नामाध्रार्णकुत्बा सर्यगरधः सन 'पताकरालकुतगोपु- राणि सन्तिउितानि' इन्युक्तप्रकारेण ध्वजञापताकादि- मिस्लंक्रत॑ दिव्यगीपुरमासाद्य “मद्वारपालबै मदाकोला- हलेन सम्कृतः इप्युक्तप्रकारेण महतादरेश सत्कृतः सिपतीस्य जनाङलं कपाटमवीत्यगन्बा' इन्युक्तग्रकारेण नेत्रंचित्ते च बलादाकर्पपत्‌ अयोध्यापरामिता इति कथित थरीवैङ्ण्टमहानगर कंथनिवं प्रविश्य श्रीवैदुण्ठ- दिव्यनगरायनम; इति कुप्णस्य परमाकाशनगर प्रणमति । तदाः बैडण्ठापराः धुनय सम्ुद्रजलस्य सद्घपदतागणबत्‌ संसारस्थो5पमेतद्देशंग्राप्तः ठल्विति

= ~ ~ म -- 2 ~~ अनु--- नजिक आउँछन्‌? यस कथनायुसार छजा पएठाकाढाय

अजंकृत दिव्य “ गोपुरमा मुक्तजीव पुग्नुहुन्छ ! मद्दाकोलाइलपूर्वक इाएपालहरु सत्कार गनु हुन्छ यस उक्तबमोजिम म्यै गोपुगकी पहारामा रहने डवारपालहरू अत्यन्त आदरपूर्वक मुक्तनीबको सकार गर्नु हुन्छ । अयोध्यामा भद्रा 'दशनार्थौ रैतिहर्ले

होकालाई गोपुर

भन्दछन्‌ ।

१८

अथिरादिमागेः

मूल-- बिस्मिता एलं प्रोम्वि । अनन्तरं बैठ्ण्ठस्था देवा

गरुडबिष्वक्सेनप्रमृतयः स्वस्वभीगृहं प्रापस्यएनमासने उपदेश्प स्वयमधस्तादूपविष्टाः स्वमहिपीभिदींयमानेन- जलेनास्प. श्रीपादौ प्रचान्य स्वमहिपीम्पअस्यतीर्थ दस्वाएतस्य प्रमावं कथयित्वा सत्कारकरणक्रमेण १. कोपं च, सत्कुतन्ति । तदः भ्रीशठकोपं दिन्यचुणपूणङ्म्भान्‌ भङ्गलदीपंबमृीत्वदेशान्तरं मता आगर्तपुत्रे परयन्त्यो

अनु - भरिमराड भएको दोहा अतिक्रमण भरी" रामायणको

यस कथनानुसार मन र देत्रलाई बलपूर्वक आकर्षय गर्दै उनै परुक्तबीव अयोध्या अपराजिदा भन्ने नामले कथित श्रीबैङ्ण्ट महानगरभित्र कटिनतासंम प्रवेश गर्ने हुन्छ । त्यसपछि श्रीवैद्ण्टाय दिन्यनमराय नमः भनेर उहाँ कृष्णको परमाकाश भन्ने नासभएको वैद्धण्ठनगर- लाई प्रणाम गर्नु हुन्छ । त्मसपछि + अमर रो श्नि मन्ने दुई थरीका वैकुण्ठ्वासीहरू संसारो अनादि- बढ्जीरको संसारप्क्त मई हाम्रो नित्पघाभमा आई ठ समुद्रजल सद्चपर्वतमाथि पगु जस्तै आश्चर्य घटना हो भन्ने समी आशर्यं भई उहाँको प्रशंषा

ग्रनु हुन्छ । = तक टिप्पणी-- + भगवानको दर्शन र गुणहरूका अनुभव गरी रहने

पार्षदहरूको नाम मुनि दो तथा भयव्रानको सेवामा लवलीन हुने पा्षदहरुको नाम अम्र हो।

त त त त त त 0 त त त 0

अबिरादिमाग: ३६

मूल-- मावरश्व शीतलमुखाशन्द्रबद्ना योपितःभ्यदृगच्चन्ति।

अयं च महावरीभ्यामन्तः प्रबिरय दिव्यावरणगतसस्रा- तप्त ातसवरृतंदेव्पालयं प्रापय थौदैढुण्डाय दिञ्य- विभानध्य नमः दति दण्डवत्‌ प्रणामं कृत्वा अमिनव- वर्पेशेव स्वगमनेन अत्यन्तमभिवृद्धै दु विवेचपत्रशाखेर्ना- नाबर्गनाना पन्ध्र कृतपूप्पै्निविहीङुतैमकरम्दै प्रव- हद्धि: कन्पदनैर्नानाविधै; पुष्पेः रसेशवकनौर्लीलामण्डपैः अपूर्ववद्दिस्मयजनकैः कोडाशीलेः श्रीषडुण्ठनाथस्य आमहालचम्याध शोलापरिकरभूतैः भवे भतिरोषाञ्चं यथास्पात्तथाक्जद्धिः शुकेसारिकामपूरको किलादिमिरा-

न ०१० ४:७७240050250005 अनु-- अनन्तर भनन्त गरुड विष्यक्सेन इत्पादि बैडण्ठनिवासी

नित्यपार्पदहरू उनै मुक्तजीवल्लाई भापना घरमा लगी उच्चासनमा बसाग्र आफू तल बस्तु हुन्दधर आफ्ना महिपीइरुढारा न्याइएको पानीले उनै प्ुक्तजीदको दुई आचरण प्रचालन गरेर त्यो पविश्र चरणामृत आफ्ना महिपीहरूलाई दी स्यस चरणामृतको प्रभाव सुनाएर सत्कारको क्रमले उहाँको सतार मच इन्व । देशान्तर गई आफ्नो वरमा फुकेर आएको पुत्रसंग मिल्ने आमादर जस्तै प्रसञमुख भएका चद्रबदना दिब्पखरीदरू हातमा शरीराटकोप) दिव्यचुर्ण ( अवीर )) पूर्णङ्गम्प, मङ्गतदीप इत्यादि लि उहाँसंग भिर्न आउनु हुन्छ । स्यसपधि मदामाममा गई शतसदस्न

ॐ 77 शचिरादिमारमः १

॥ मूला प्रवाहमग्नाना म।नासुमेयानां देवश्रमराणा दिव्यपा- स्घर्षण भ्रुन्मादयद्धिदिव्योवानग्ररपदस्र सदतं नाना- रत्नबरिँचत्रितस्थले अनेकसदपतपनस्तमर्लंछ्वम्‌ उम- यबिभूतिस्था आपि यबैकदेशस्पैव पर्यापाः स्युतधाति- धाबकांशयुक्तो पग्रसौगन्धिकचम्दना भरुकप्‌रप्रमृतीनि- गृहीतया गच्छत। मन्दानिलेन सेव्पमान निरतिशपान-

४० अचिरादिमाग;

मूल- इलं माणिक्यमुक्ता म्वालप्रभृदिरत्नक्रतसोपनैनिस्पयु- क्तार्ना दृद्व शीतल: स्तच्हमतरमैदिन्यजलीः पूर्णैः वानाबिधपबिसंघममाकीजेँ; सर्वत्र स्रवम्मधुप्रवाहँः सीणां धुखानिनेत्राणि च धच इत्युक्तप्रकारेण चन्द्रबदनाना यपितां पुरानं नेत्राणां चोपमःनभूरैः पद्मसौगन्धिक भभूनिभिरमकरौः हषठुमेमिरा जितेमहावटाकैरनान पुष्प रविम; परिमलं बहतु प्रमे निविशनां मधु | पाए अलु-- परववदरू पनि छन्‌ । सुन्दा शरीरमा रोमा पैदा

गराउने स्यस्तो मधुर स्वरले कराई रहेका शा, मैना,

मयूर) कोकिल द्द पचीहरूले ती कशपवनहरू

. भरपूर छन्‌ । त्यहाँ बीचबीचमा बिशाल पोखरीहरू

झन्‌ । यसमा ओहिनलाई माणिक्त शक्ता मूका इत्यादि रत्नले बनेका सीढीहरू छन्‌, नित्यधुक्त पाप- द्दरूका इृद्य सरद शीतल र स्वच्द अमृतरुपी दिव्य जलक्े ती पोखरीदरू परिपूर्णरइन्छन्‌, स्यदाँ नाना प्रकारका जल-चर) पदीहरू विदा गदछन्‌, चन्द्रवदना आइमाईहरूका मुख र नेत्रका उपमा इने स्यस्ता प्च सौगन्धिक् प्रमृदि अग्राङुत दिव्य पुष्पइरू स्यस पानीमा धन्‌ । ठाउँ ठाउँमा नानाप्रकारका फूलले बनेका शयनस्थलइरू छन्‌, बरिपरिबाट सुगन्ध आइरहेका दस्मा बढिरहेर मदो प्रबाइसघ्ये मन्न मइरहेका वथा ग्रानमात्र सुनेर अनुमानगरिने दद

अचु-- दिब्य आवरणले घेरिएको र छवर्णले निर्मित दिब्य मन्दिरमा पुगेर श्री दृष्टाय दिष्यविमानध्य नमः भनी उस मन्दिरलाई दण्डवद्‌ प्रणाम गर्नु हुन्छ । श्रीबैढुण्ड नाथ भगत्रान बिराजमानहुने श्रीमद्दामणिमण्डपको वरिपरि दिव्य उद्यान ( बगैचा ) दरू छन्‌ । नणाँ वर्षातको पानीले वृद्धि प्राप जस्तै उनै मुक्तजीबको आगमनले वृद्धि प्राप ती ठूला दला उद्यानहरूका यषा फन्पशृत्तका वनहरुपनि छन्‌ । ठी वन यी कस्ता हुन्‌ त्यो जान्न नसकिने त्यस्ता पत्र र हाङ्गा तथा चानाअकारका बर्ण र सुगन्धले युक्त पुष्यते पूर्ण घन्‌ । मद्‌ रस वग रहेश्रो छ । स्पस्ता एल र रेले बनेक्का लीलामण्डप ( लीलाको निमित बनेका मण्डप ) इर तथा लदमी र नारायणका क्रीडाको निमिद बनाएका अपूर्व बिस्मयज्ञनक नकली

न्न -------------------=-------------~

धर्‌

अचिरादिमागः

पूल- न्दभयं श्रीमहामणिमरण्डपे प्राप्य “आनन्दरसयाय मण्डप-

रनाय नम” इतिदण्डवत्‌ प्रणमति । तत्र सर्वस्मात्‌ परस्य मूलभूतस्प मद्दासृतस्प सतठास्वादनादमित्रृद्ा- वैद्ण्ठनाथेन' साम्पापन्नः भगक्दनुसवजनितेन देर्पेण सामगान कुवेन्ति। श्रोमद्वः कवयः प्राण रइन्तो दास्यंरव इति आनन्द्नयां शीलगुणरपामाधःस्थले.

अतु - अमर मन्ते श्रपरहरूको देवभान्‌ श्रवणगर्दा उन्माद

जस्तै ये पर्दछ त्यस्ता हरः उद्यानहरूका बीचमा आनन्दमयमण्डप मन्ने मण्डपः छ |. यसको र नाना प्रकार रत्ले वनेको हुनाले अति विचित्र देखिन्छ रस यो मण्डप रत्नले मिमित अनेकदनारस्तम्भले शोमित छ । यसको एक अंश उभयबिभूतिमा रहने निस्य, मुक्त र बद सबै जीवात्मादरू रहमलाई्‌ पर्याप्त यस्तो विशाल पण्डप छ। जहाँ स्पहाँबाट पश्च, सौगन्धिक, श्रीखण्ड, अगरु, कर्मर इस्यादिक्ो सुगन्ध जिए मन्द मन्द्‌ पवने आइरको छ। यस्तो अवधि रदित आनन्दमय मद्वामणिमणडपमा उनै हुक्तजीव सबारीमई 'आनन्दमयाय मण्डपरत्पाय नम मनी सणिमण्डपलाई दण्डवत्‌ प्रणाम गर्नुहुन्छ । त्ण्स मण्डपमा सवत्र स्वेकारणकारण महा अमृतरुपी परमको सदा ददा अनुभवः गरेर इटि प्रादुः

०

मृत `

अचिरादिमागः ४

चिद्धि स्थापयन्ति । केचित्‌ स्वाचायं.प्रति आमरण- विशिष्टस्य भरीमन्पुण्डरीकात्तस्य उपकारस्य स्थिति प्रादय इति बदन्ति, केचित्‌ सम्बन्धिदास्वंकृला स्क्बस्णौ लब्धवानदमितः परमपिइदमेवममश्याव इति बदन्ति, केचिव नमो नारायणाय इति बदन्ति इति चोक्तप्रकारेछ निरम्तरं वक्तव्यं भ्रीमन्त्र बद्न्त अ-त्मसमर्पण कुर्यन्ति । उरुकुमालुरदशके पर्राङ्शावत प्रबलपाप भां बइझागेर्मुणेयु क इस्शयुक्तप्रकारेष अबिकदास्परसेन शमः इत्येव बा्दिन?” नम; शब्दं

त अजु-- मएद्य-तथा परमझ्को समता प्राप्त नित्य्क्त पापद-

दरू ममवानदो अङुमयजनित हहे सामवेद गान गछ "हुन्छ । मधुर चोली दोन्ने कविहरु दो आफूलाई

-क्वाएर -मगवाचको -सेवा गर्नुहोस्‌ भनेर वरदो

मगवानको शोल 1 गुगस्पी अगाध (-गदीरो ) स्थलमा-चिक्च व्यि गर्नु इुन्छ! दोदी आफ्नो आचार्यको दर्शन गरेर अलङ्कारले सङ्कारगरी बक्सेक्ो -दवाम्रो उपकारक भीमान्‌ पुण्टरीकाच मवार स्पितिको दन दिलाइ वक्स्यो भन्नुहुन्छ । कोही गुरुको -सम्बन्धीकी दास भ्र दलो "चरण मैले पाएं गद्दी च्वरण पछि पति -सदाकालकाजागि'मलाई चादिएको छ

भन्नु हुन्द । शेध नमो नारायणाय मन्ने "मन्त्र उषारण भुः हुन । दौ निरन्तर उचारण गरिन योम्यशरीमन्त्र

रादिमागः न ४४ झचिरादि खचिरादिमागेः ४

मूल-- प्रयुञ्जते इत्युक्तप्रकारेण नमः शव्द वदन्ति । प्रशय- उलधापित्र आनन्द्सागरेश्रमद्धिनिस्पमुक्तेरुच्यमानानि, शोत्रप्रिपाणिबर्चासि क रवाक्यपुरुपोक्तक वचः श्रवण. जदुःखजातं यथानिबर्तेत तथा श्रोष्योचरान क्व॑ गत्वा दिच्यस्थानं प्राप्य तस्मिन्‌ महासदसि मध्ये सस्वमस्तक पतेदिञ्पायुधेपु साञ्चलिबन्धेपु अस्रास्येपू ध ~~ = ~~ ~ अनु-- उचारणमरी आरमसमपण गर्नुहुन्छ । सहस्चगीतिक्रे

मूल--- दिश्यपुरुपेपु स्त्सङ्कन्पक्ृतयकलजगन्सृष्टिस्थितिसंहार- सेनेशप्रश्रृतिदिब्यपुरुषेपु च यथाकमं प्रणम्य स्थिते- ध्वयं परयति 1

छ शत्यचिरादिमार्मे द्वितीय प्रकगणम्‌ । छ

यजु-- बीचमा आफ्‌-आफ्ना शिरमा शङ्खचक्रे इच्यादि एउटा एउटा अख्न चिह्क्ोरुपले धारणगरेर परत्रझको दुईतिर उद्दौँलाई घेरेर नित्यपार्षद्‌ दिव्यपुरुपहरू

उरुझुमालूरदशकमा श्रीशउकोपआन्वार जस्तै प्ल पापी मलाई पापले बाधक गुमा लगाउँछ इत्यादि कथना- ससार अत्यन्त दास भावमा आनन्द पाउनुगएकोले नमस्वेत्र दादिनः-नमः यतिमात्रमनिरहने इत्णदि कथनाजुमार नमोनमः भनिरहनु इन्ध । प्रलय समुद्रमा ड्न्यु जस्तै आमन्दसागरमा धमी रहने मित्युक्त. हरुका गुखबाट निकृतः मएका तथा कानलाई आनन्द दिने बचनहरू उनै मुक्तजीब सुन्नु हुन्छ । [अघी करर बचन बोश्ने कर मानिसहरूका क्र रबचन सुनेर जरि

` दुःख मएको पियो अहिले बैढण्ठवासीहरूका यी मधुर

वचन सुन्दा अधि ती सबैदुःख नाश भइदाल्दछन्‌ । त्यसपछि पापददरुको मधुर पचन सुन्दै उनै एुक्तजीव दिब्प स्थानमा ( श्रीमहामणिमण्डपमा भभवान राज

` “` हने स्थानमा) जतु हुन्छ। त्यक्त विशाल समाको

न त ति ति रित रिति त त तस सि सिल 0 00 1010

हात जोडेर उमीरहनु दुग । जसको शिग्मा जुन अस्र छ स्बै अख्नको नाम अनुसार उहाँको पनि स्वै नाम हो] उरू आफ्ना सङ्कन्पले समस्त जगदको भृष्टि, स्थिति र संहार गन सक्नु हुन्छ । उनै मुत्तीजीव उतर विष्वक्सेन प्रभूति नित्यपापद्‌ दिव्यपुरुपहरूढाई क्रमशः प्रणामगरेर सबैलाई दर्शन गर्नु हुन्छ ।

@ इत्पदिरादिमागसानुवाद दितीय अकरणम्‌ । $

४६ झविरादिमागः

अथ तृतीय प्रकरणम्‌

मूल-- उमयविभूतिविमाजकशेपित्वप्रकाशके सर्वाञ्चयमये महा.

प्रभावे श्रीमस्युत्तमसिंहासने द्वादशदलस्य नानाशक्ति भयस्य दिव्यक्रमलस्प कर्णिकायाँ 'पुप्पसंचयविचित्रिते 'दिच्पयोगफ्यडके उपरि अनेकसहसबन्द्रनिर्मितेनेय शीत- जकान्तियुक्तेन दिव्यविग्रहेण युक्तेकल्याणगुणगणान- नस्याद्‌ सर्वविधकैङ्कपेप्च घिकृततया कैङ्कयपराो स्वेषामपि प्रधानशतत्वाच अनन्त इति शेष इति च नामधेययुक्ते

अथ तृतीय प्रकरण

अद स्यत महामिमण्डपमा उमयमिभूतिदो मिभाग गर्ने

शेषित्यको प्रकाशक स्रबिपभय महभ्रमाचशाकी अति धुन्द्र उत्तम सिंहासन श्र | यस सिंहासन मामि `नानाशक्तिमय -दाद्श्द्ल भएको दिव्धकमल च! यस कमलको करिकामा ( बीचको भागमा ) शलवस्का समूहले विचित्र देखिएको दिव्य पलङ्ग छ | यस पलङ्गरायि गोरोशरीरयुक्त तथा

योगपर्यङ्क भन्ने शीतरकान्तियुक्त ^ सिंद्ामनको आकारधारण

सहसफणायुक्त शेषनाग हुनुइन्छ । उहाँको

सदलफणादस्का हरेक सणामापि एउटा उज्ज्वल

अविरादिमागः ४७

3 ७ मूल - मगतरदनुभव्रानुकृल्याथमनेकपुखविशिप्टे ज्ञानबलपोः

शैस्यमाद्वसौरस्पादिगुणार्ता चाकरभूतेश्रीमस्यनन्तश- यने रजतांगरिशिखरोदितानेक्सदखादित्पसदशफणाम. ण्दलन्योतिमेण्डलमष्ये पतिं विश्वस्पेत्युक्तमगजत्पूम्यति- शपितपूर्या सौरमावहम्पृरशी यकेशोत्युक्तप्रकारेण सौर- भमपि वासयत्केशायां स्वमोग्येकदेशुनिमग्नपुण्डरी- कलोबनायाँ मोगैकान्त[लंक्रारसद्दशब्रान्यमध्यबिर्भत- यौतनाया दवः संमर्देनापिम्लायमानसाड्मार्यायाँ आन्त. पुष्पदासिन्याम्‌ इत्युक्तप्रकारेण अन्यकरेव परि शद्ध विनियोगानईतामीग्यताप्रकर्षाशं मगोपोद्वा- तक्रेलीजुलु कित मगवद् बरूप्पप्रमाव्रयाँ दिव्यपरिजनानां तत्तदवस्थानरूपदिन्यपरिदर्यायामाज्ञाषयन्त्याँ सवदा

अघु-- दिच्यमणि हुनाले उहाँको शरीर अनेकदजार चन्द्रमाले

बनेको हो जस्तै देखिन्छ 1 उहाँ अनन्तकल्याण गुणले युक्त तथा भगवानका मवं पार कैङ्कयक्रो अधिकार प्राष्हुनाले कैङ्कय यशयण समस्त पापद्हरूमध्ये प्रधान' हुनुहुन्छ र उहाँका शेष र अनन्त भन्ने नाम छन्‌ । भगवानको. अनुभवको अनुकूलताका लागि उहाँका अनेक एल छन्‌ ¦ उहाँ ज्ञान, बल शीतलता सुगन्ध; फोपक्तता आदि गुणदरका खानि हुनुहुन्द 1 यस्ती' अनन्त शय्यामा चाँदिको 'पद्दाइमाथि अनेक इर सर्पका उदय जस्बै उनै शोपजीका सुगामण्डसको

` वरिपरि ज्योदिमण्डलको बीचमा भि स्वस्य उप

निषदकी पप कषनाबुमार सम्पूर्ण बिश्वको पति प्रह

ष ्य्विरादिमागः

मृत सर्वासनामपाभवभूदायां शीलणुणविलासा दिमिः स्वस- भ ॥ दशायां श्रीमसुप्पवातिन्यां महालच्याँ ददिणपारभ मूल -- ईत्युकप्रकारेण अर्बेव्य ममि बीवमण्डलेनबा- स्थायं तरोऽप्याथकं षमागुणयोरनियंचनी यसं नद इषमरिभूविनिरोहक्दिनं स्वकान्सउगुण्डित योस्तच्छायासद्शयीरन्योर्देव्योर्वामपा शव स्थय। मध्येपि सवकान्तिश्री मतृकिरीट पश्यता भन; नेत्र च स्यामोद

वृतयमध्यगतदलद्रबिन्दकालमेसं रजतमिरिसिमवस्थि य्िविदवरलमषटमीचनद्र पतन्तीममृतधारामिवर भ्रीम- तामिज तवमुखकान्तिःकिरीटकान्विरुपेण व्यक्षा मम्‌ वरल तमपि प्रीमचतिलकमान्दादयुप्रकाश॒मयचनद्र-

न्न ~ मणडलङ्दिलं सपुष्पतुलसौपरिमिलवा सतं नौलगी त्त" निबिडकशं सौड्मार्यातिशयेनेषससिसतर्तयमाणं स्नोहिन उन्मादयन्नलाटं प्रफुच्चशीवलतामरसयुगलमा-

भागमा शेषश्च्यामा महालक्णी राज होईबक्सिन्छ । भगवान शब्दमध्ये मगशब्दद्वारा मगबानको जो गुण पूर्ति जानिन्ब त्यस पूर्तिको हेतु महालक्मौो होइ बक्सिन्छ । सुगन्षयुक्त स्पृदणोयकंशः यस कथना- चुतार धुगन्धलाई पनि सुगन्धित गरोऽने अर्थात्‌ अत्यन्त अधिक शुभन्धयुक्त मद्दाजदमीको केश शच ।

---- ~~~

/ अलु बिहार गर्दा नानाप्रकारका विनियोभक् जस्तो सीमा निर्देश गर्ने सकिन्छ ममनानन्ञे मराल दमीसंग बिद्वासग्दी विनियोगको सीमा निर्देराको योग्यता नै रहँदैन महालदमीको मोग्यदामा

८ व त्यस्तो श्रेष्ठता छ। मोगरे आरम्मरुपी लीलामा

व व “सतार न्‌ महालदमीले भगदानको विश्वरुप सम्बन्धी प्रभावलाई

शरीरमा धारण गरेर आनि १८ आफ्नो चुलुकमा रा सि्किसन्ड । भपवानका अनादि क हुनलाई बने गना दिव्य परिजनदरलाई मदाजच्मीले विभिन्न अबस्थाको

जस्तै बान्यावस्थाको बीचैमा प्रकट भएको यौवनावस्था , वय हेदो मि आदा दी रभि । उड जस्तै उहाँको अवस्था रहन्छ । केबल इशा गर्दै उमे नि, र बढ भनने सबै जौयारमाइरुहो छ छडमारताम्लान मददान्द्च ।- गदहालद्मी त्यस्ती आश्रय तथ शील, गुण, विलास इस्पादिले उहाँ सुझ्मारी हुनुहुन्द । म्दालस्मीसंग बिद्दारगदो इजुर मगदानकरो असपन्त सदश तेदवरिसन्त । यस्तो

मोहित दो बास्सिन्छ' यस क्रपनानुवार अरू अस मदाशदमी शेषरय्यामा मपवानन्ते ददिष मागम

०३०

अचिरादिमार्गः

मूल ~ कम्य नृत्यद्ञम(रेखे इय स्सशाङ्गयत्‌ पुन्दनश्र लत

संशिप्य बियुक्ताना मृत्यू अन्यात मात्रुवद्गोपायती चेवनविपये बात्सन्येन मदाल्मीषततःवलो$नेरोमय विभून्शयेय च बर्तते! पति विश्वस्य इमि प्रमाणनि सवलोकनाथमरविन्दलो चनम्‌ इत्युक्तप्रकारेण सर्वेश्वर. लिङ्ग सौद्याम्तरालुमयाशां प्रहिरुध्य स्वकवरान्‌ वर्बनी कमलनयनो नित्पञ्चुरिपिः स्तृयमानो नायक: इ्युक्त- प्रकारेण त्रिपादबिधूर्ति खवरशेषनत्वा आक्रोशयती शीतलकान्तिपती श्रीरङ्घरा,पिनेत्रवब्रीलबिशालपूफुल्ले

अतु - राज मरिबक्सिन्द्ध । मह्दालच्मीमन्दा अधिके चेमा (0

गुणयुक्त र अनिरवचनीय सौन्दर्ययती तथा महालच्मीको हाया जस्तै भूरी र र नोलादेबी मन्ते अरू दुई जना अधान महिपोहरू शेपशस्यामा भगवानको वाम मागमा राज गरी बक्सिन्द्र । उह्दाँइरुको रूप तीनवटा बिजुलीका बीचमा चाँदिको पाह्यहमाधि तुरुन्त फुलेको नील कमल र कालमेष जस्तै देखिन्छ । श्रो एङो कान्ति माथितिर फैलिएर किरीटको कान्ति मक्ष छ, किः थरीशठकोप आन्वारको यस कपनाबुसार माथितिर व्यात भएको होकि अक्ष देखिएको तथा वष्टनाय मझयान नै ` उमयनिभटिकी निर्वाहक होइपक्सिन्ध भनी , बनाउने भ

था आफ्नो

भूल--

_ नल अनु- ~ तेजले अन्य सबै तेज

हार्चिरादिमागे: ५९

तिसुमसक्तोेखे थरीमदरविम्दायते रिषो बदरपुर सशकादन्दललिते मुःद्पीपदुनपानानन्वरं लच्पभूत- दौत्यकन्नेत्रे कल्पतरोलेता बा पद्वेविति निच्ण्संशयो- स्वादका सुग्द/दीर्वनासालता तपपद्वगोख्ासादिद दिव्यकपौजौ तथवङ्गसुभमि पूर्णचन्द्रिकावर्धकपण- चन्द्रमिव श्रीगुखकार्तिप्रवदत्स्मित घुन्दगनविड- गर लखण्डभिव दचनपयन्तममनं निरुम्यप्रयमत एवाः गाधायां नचां मध्येउन्पठापहद्‌ बङ्गदद्नुभवपरिक्र

लि

लाई सिन गराउने स्यस्दो

तेजोमय किरीट भगवानको शिरमा च। दर्शेकमक्त- हरूका मन र नेत्रल ई मोहित गराउने र अष्टमी तिथिको अत्यन्त गोल चन्द्रमण्डजमा परीकते असृतधारा ज्ञस्तै अति सुन्दर ललाटमा समर्पित मनीहर तिलक ह! यस तिलकलाई अल्लि ढाकेको छ जस्तै -प्रकाशमय कनद्रमा परह दुरित तथा मञ्चरिसमेत तुज्ञसीको बासनाले सुपन्थितभएको शीदल नील प्सूघन फेश च । भगदानक्षो शरीर अत्यन्त अधिक लि-पसीना आएको छ जस्तै ह्वाई उन्माद बनाउने त्यस्तो १ दुइटा फुलेका शीतल देखाहरू जस्तै देखिने र

ङ्धमार हुनाले अर्ति अ देखिएको र प्रेमी मक्तहरू सुन्दर ललाट भगबाडको छ कमहमाथि नाचीरहेका दुईबटा

(दिमाग: श्र अरशिरादिमागेः अर्षिरादिमागैः ५१

मूल-- पत्या मोदयन्‌ मायवन्पस ङु सुनयगबदनं दिध्यमहिबीया हामरणेषंद्ितं॑करषप्ीवा कम्बुप्रतिमं कण्ठ देवीनां कर्णङ्सुमैः कर्णभूपपैदिकसित

मूल-- मनोञ्पद्ःयाक्रोशयन्त कपटकार्योक्स्या करभूतं श्रीमदधर स्फुग्जलम्‌मकरङ्ण्दल इन्युक्तप्रकारेश प्रीत्यविशयेन शिरः कम्पक्रणाचञ्चले दिगन्तरेपु तेजस्तरङ्गयती लाग- ण्यसागरेकलयती विद्योतन्महामणिमयमकरढुण्डले कान्ति शैत्यमादबसौरभ्यादिगुणेः वेजोमण्डलेनाबतम्‌ इन्युक्तप्र-

"= असु-- बक्सिने जस्तै, शीतलकाम्तियुक्त, थरीरङ्गनाप मग

कारेण सकलकलं सराह दकं चन्द्रमण्डलं तत्वणो- न्मीलित्षरजिजं तिरस्यत समीपस्था बुन्मादयत अज्ञान-

~~~ _ अनु-- आफ्नो शाङ्ग धनुष जस्तै अतिसुन्द्र वथा दुईटा

सता सद्दश रमणीय आँखी भौ छन्‌ । पहिला सम्मिलित भएर पि विद्योड हुनु परेका मक्तदस्को सत्युसमान र अन्य भक्तहरुलाई आमा सर्द रचा गर्ने, सदै चेतनप्रति वास्सल्य गुणयुक्त वथा महालेमीको दृष्टि हर्दमेशा परेकोहुनाले उमयविश्ृतिका ऐश्वयंबान दुई नेत्र छन । पतिं विश्वस्य- बिश्वको पतिलाई उपनिष- दको यो प्रमाण चाहिएको ठैन,सर्तशोककानाथ अर. बिन्दलोचनलाई यप्तउक्ति अनुसार भगदानका दुई नेतरे भगवाननै सेश्वर होइबक्सिन्छ भन्ने खतः जनाददिन्बन्‌ र अर्को सौन्दर्यको अनुभव गर्ने आशालाई रीकेर मक्तहरुलाई आफ्नै अदुभदमा लीन मराञचन्‌ । 'नित्यद्रिहरुद्वारा स्ठतिगरिणको र इर हा पनि नायक कमक्षनयनः

यस इथनानुसार पिपाद्विभूतिलाई आफ्नो वशमा ल्या। ो

एर सबैलाई बोलाइ

|

दानकी दुई बिशाल नीलनेत्रका समान रातो रेखा अएका तथा फैलिएका सुन्दर दुई विशाल रुम जस्तै) परस्पर बिवाद गर्ने दुइटा मादा जस्तै मनोहर देखिने, दक्ठसमा विसं भइसकेपछि विद्यास्कालागि इङ्गितद्वारा एकान्तमा बोलाउन दूत जस्तै भगवानका दुई नेम छन्‌ । यो कंपश्च सदर होकि पात हो भन्ने नित्यसंश उत्पादन गराउने बानो कदर जस्तै दीरथनामिका छ । त्यै सहरामा उप्नका दुष्य पात अस्ते उहाँका दुई सुन्दर गाला छन्‌ । ती दुइटा गालामा फुलेका नयाँ फूल जस्तै र जुनलाई अझ बृदि गर्ने पूर्णदन्द्ठ सदश ठथा बरिषरिबाट बगेर एकत्रितमरको युखश्ान्तिजस्तै भ्यानको मन्द हास्य छ । सुन्द्र पृ पङ्को खण्ड जस्तै बच्न सन्द ममनलाई रोकेर अर्थाद्‌ बोन्द नदिएर शूस्मै ` अगाधनदीको बीचमा दपण गर्ने जस्तै भगवानङ्ञो अनुभवको साधनरूपी तपा मनलाई इरणगरी त कार्य र त्यस्तै बच्नकोआकर अति मनेक अधर

अरविरादिमागेः

मूल-- श्रीभक्केसपारोश्च जायमानेन संमर्दे सीताणः शोभि तमू” इन्युक्तप्रकारेण अलक्रतान्‌ उभयत्र निधृप्य स्थापि तान्‌ मरकतगिरीसिब दृढ; विभृ्दिसम पिस्वन्हायामगां

~~

अनु - छ । स्फुरचलन्भकरकुण्डले यस कथनानुपार अत्यन्त

प्रीदिले गर्दो भगवानको मस्तक इनी रहेकोले मक्रको आकारका दुई ढुण्डलपनि हद्चिन्बद्‌ र तिनको तेज

- सबै दिगन्तरमा फैलिएको :हुनाले दुईटा लाण्यसा- गरको याददिशषाउने भगवानको अत्यन्त उज्ज्वल महासणिमय दुई मकरङ्ण्डल छन्‌ ।. काम्ति, शीतलता, -कोमलता, सुगन्ध इत्यादि गुणदरुद्वारा र तेज्ोमण्डलले ढाकिएको पस कथनानुमार -सोलद कला पूण, सबैलाई आनन्ददिने चन्द्रमण्डल र -तुरुन्त फुलेको कमलको :शोमालाई तिरस्कार गर्ने, नजिक रहने मक्तहरुलाई उन्माद जस्तै बनाउने र अज्ञान इत्यन्न रर मोहित गराउने सथा गायांको प्रभाव भएको मन्त्र हो "यस्तो कथित भएको भगवानको बुन्द बदन (ल ०७ । दिम्यमर्पी श्रोदेवी, भूदेवी र नीलादेवी- का हातका रहनाषरङ्ा हाम दसेको र सुपारीदो तरुण -खख जस्तै, भगवानको ग्रीवा टथाः द्चिणावर्तराङ्ख जगते तीन रेखा भएको उहाँको -कण्ठ &। उनै देवीहरूका काका "हल, काठका अरु. बाइनाइरू र मृङ्वार

दु

2211

अचिरादिमाग: ६५

मूत्त - इश्वारदितु समर्थान्‌ दुर्गास्तर्वतिन इव स्वाभिवान्‌

संकाःस्थानपि निर्भयान्‌ कुबतः सखस्योअयबिभूतिप्रदान्‌ दिव्याल्पूप्पितःन्‌ कन्पवनानीव सुन्दरानेक्भुजान्‌ श्रीमदालच्या मन्दिर नित्यमनुभूयमानमपि घणपपि पिशं न सहामीतितामुन्मादयत्‌ तचरणा पिंतलाचार- सेर श्रीभूमिदेदी कुचढ्ङ्डुमद्रवेण चालंृतं दनमाला- विराजितं भियो दिरण्यप्राकारभूत सुन्द्रमहामणिमप- हारुक्तादामकौस्तुभप्रभूतिश्रीमन्मदारतनामरणानां प्र.

अनु - गरिएको केशको मर्देनद्वारा 'सीताद्वारा शोमित भएको'

श्रीरामापणको यस उक्ति अनुप्षार अलङ्कृ भएका दुवैतर्फ कमिलाएका चारबटा मरक्तमणिका पाद्दाड जस्तै द्‌, दुनै त्रिभूतिलाई आफ्ना क्वायापा राखि रचागर्न समर्थ, दुर्गमध्ये गसेकालाई जस्तै आफ्ना आश्रित संसारीजीवदरूलाई पनि विर्मप गराउने, आफ्ना दुबै बिभूति भक्तलाई दानदिने, इरियो ` कोपिलाको छेउमा फुलेकाफूलबस्तै हातमा शङ्कचक्न आदि दिभ्याद् धारण गर्ने र त्यस्ता दिष्यासरुपी फलदरले.- एोमित रपवन ज्तौ अत्यन् इन्द्र भगवानका अनेक बाहु छन्‌ । स्थिर भएर बस्न मद्दालदमीको मन्दिर बस, महालदमीले नित्ष

अनुभवपरिबक्सेदापति उश: एकदगलाई विष

|

५४ अविरादिमिगःः | अविरादिपार्गः ५७

मूज-- काशभूमि सुन्दर, भीमद्दः कालमेधे विद्युङ्वताबत परमागरसाबह सौन्दयप्रवाइसेतुमिव श्रीमद्वज्ञोपतरीवम्‌ अन्तर्निरन्तर संचरति' इत्युक्तप्रकारेण नित्ययुक्तानां इयेष लीलासंचार कुवँच्छौ महुद्रबन्धन धौन्दयसागरा- वर्तेवन्मनोआ्जामयदुदर श्रीपाबजन्यसुदर्शदे चन्द्रबुयौ' मत्वा शृङ्टलितविकसितं बिधिशिवतिदान नामिपद् शरममभ्यं सम्ध्यारागरजिताकाशमिच मध्यतरुकृसुम- मिमषलग्नपरमागरसाकदं भीपीताम्बरं रम्भास्त- म्मगम्मीरमूरुयुगले कमलनालवत्कण्टकिते भीम

साता सातामा

= ८५ अनु सहन गरने नसक्ने त्यस प्रक्रारले मदालचमीलाई पनि

मूल शङ्रथागकन्पक्रखजारबिन्दाङहशबतरलाब्छनौ देवी- भिरि समयं स्पशंनीयौ अतिमृदुलौ नित्यमौग्यौ दुःख- निवतेकनेजोभयन्रणौ लावण्यसागरतङ्गभेणीमिबाड्गु लीस्तत्रोदिताबन्द्रानिच नखान्‌ पुंसोऽपि चोवस्तं ~ म त -- = अतु-- प्रवमा बनेको सेतु जस्तै ममवानक। पुन्द्र यञ्चोपत्रीत छ । इृदयभित निरन्तर सञ्चार गरीवश्िसन्धं । यस कथनाजुसार निस्यषुक्त पार्पददरूका हदयमा लीला पूर्वक सञ्चार गरीरहने सुन्दर उद्रबन्धन शोभित छ। सौन्दर्यसागरको आबदे ( भ्रमरौ ) जस्तै मनलाई घुमाउने भगवानको सुन्दर उद्र छ । श्रीपाञ्जजन्पशकङ्व

उन्माद पररह बनाउने, मद्दालदमीको चरणको माइतिको रस र भूदेतरीको स्तनको झुड्कुमको उपटनले मलत, दनमालाले सुशोमित, महालच्मीको निमिच

र श्रीसुदर्शनचक्रलाई चन्द्रमा र षयं संझेर + पहि र बिकसित" हुने भगवानको नाभिप्र छ। यदी »चामिपक् शिवजी र व्रक्ञाको उस्पात्तको कारण छे ।

खनको पर्खाल जस्तै; इन्दर मद्दामणिको हार मरोतीको माला कौस्तुम प्रयृति महारस्नइरुले निर्मित दिन्य अशङ्कारहरुका प्रकाशकोस्थान त्यस्तो अतिरमणीय व्ल च। कालमेषभा बिजुलीको लहरा जस्तै + प्रमावशोभाश्ञो आनन्द दिने, वथा सौन्दर्यको

~ कमक00000100.2 टिप्यणो-- 4-परभाग -----_-~

। हन । शोभाः--रतोको छेउमा नील, नीलको ना ५५ ज रंगको छेउमा अर्को रंग

परभा शरोमा हो । ^ शभा देखिन्छु त्यसको नाम

अगवानको कम्मर पातली छ । संघ्याकाशमा गुलाबी

हितणी-- 3-सायंकालमा पद्यामुकुलित र प्रातःकालमा विकसित हुन्छ 1 त्यस कारण यस्तो उत्ररेक्षा गरियो ।

२८ भगवानको नाभिपदाबाट बह्याको जन्म भएको छ। त्यस कारण यो नाभिपद् दरह्माको साक्षात्‌ उत्ति स्थान हो । ब्रह्याको क्रोधबाट चित्रजीको जन्म भएको छ । यो पनि भागवत आदि पुराणहलुमः प्रसिद्ध छ। त्यस कारण भगवान जाभिपद्य परम्पराद्वारा शिव्‌- जीको पनि उत्पत्ति स्थान हौ ।

१८ अबिरादिमागः

मूल - धारपम्तं वन्धुमिः सम्बन्धं त्यक्वा लोकैः शं स्यक्वा परपाकाशस्थै देचोपकारक प्रतिमडलम्यापारं कुर्यामित्युक्त पक रेण दशनसमय एव समस्तक्लेशापई नेत्रयोः पुलङावहं निबिड शीतल पराम्पापन्नानां सरीणां

अनु-- रंगले रंगीएकी आकाश जस्तो तथा वृचको रीचभा

लेश एल जस्तो मगवानकी शरीरको मध्यमाग्र-

स्थित परमाग शोभाको आनन्द दिने उड

पीताम्बर च । मगवानक्रा दुई उर कदली स्तम्म

जस्तै लामा-मोल र पुष्ट छन्‌ । भगवानका

दुई जङ्ग (दीघ्रा) कमकलका कण्टक भएका

दुईटा नाल? ( डाँठ ) जस्तै देखिन्द्न । उहाँका

दुई वैदलामा शङ्खवक्र कन्पब्रच, ध्वजा, कमल,

अदश र चका विहदरू धन्‌ । मदालचमी, भूदेवी, नीलादेवी इत्यादि देवीहरूले हराएर स्पर्श गरिन

योग्य स्यस्त। अत्यन्त कोमल, भक्तहरुका नित्यभोग्य,

सबै दुःखनियतेक र अत्यन्त तेजोमय उहाँका दुई दु नि १ दुई चरणका भड्गुलिहरू लावएपस छन्‌ । ती दुई चरणका भड्गुलिह लावण्यसागरका टिष्पणी-- 0 फुलेको कभललाई उल्टाएर राख्दा १ त्यस्तो भगबाको चरणको शोभा छ।

भाग कमलको अ 2 न ध

हो चरणको गोली गाँठो र

घुँडो डाँठको कष्टक जस्तै हुन्‌ शस्वामीको अनुभव हो । हुन्‌ । यो पचस्तवीमा श्रीकूरे-

अतु-- वरङ्गहरूको श्रेणी जसौ देविन्छन्‌ । ती तम्डदरमाभि

अ्विदादिभानैः ३

मूल-- मनांति नेत्रासि च स्वगता दोऽयमििनता-

नामि एन्‌ इत्प्रामे अपश्यमिति व्यामोइप्रुस्पादयन्तं सङलजनजीवपतुवदरधवेसयं माणिक्यमजूपिकाश हिरण्यवतस्पितस्य स्पृहणीयस्य दिव्यात्मछरुपस्य प्रकाशकं पररस्परोपमर्देनागाधस्थले प्रवाहवत्‌ सर्वतो भ्रमदारभरणायुधज्योतिमध्य उम्नेयं॑श्यामषुःद्रवि- ग्रहं नित्यप्रीणामनवरतेचणाम्यप्यसहमानम्लायमाने

उदय भएका दशवरा चन्द्रमा जस्तै दशवटा नङ्हरू छन्‌ । मणवानको यस्तो दिव्यविग्रले पुरुषहरुका मनमा ख्रीमाव पैदा गराउँछन्‌, शरीर सम्बन्धी आत्मीय स्वजनदषटको सम्बन्ध छुडाई दिन्छन्‌, स्परतै अरु अानिसहरूसंगको दं पलाई नाश मर्दथय जहदरादि देवताहरूको उपकारक, वैहुण्डनिवासीको निमिस

म +-मडलग्रःश गरुला । यस उक्ति अनुसार दशन

------- टिपणी-- ~यो दक्षिण आरतको एक प्राचीन चलन हौ 1 पतिले स्त्रीलाई हेला गर्दो कपाल फिजाएर च्यातेको पुरानी लुगा लाएर टोलमा, घर-घरमा गई स्परोते आफ्नो करको दानत सवैलाई देखाएर भन्छे हेर्नुहोस्‌ विना अपराध पतिले मलाई यस्तो दुःख दिनु हुन्छ) पचि पतिते याहा पारदा उनलाई लाज हुन्छ र उनी आफ्नो स्त्रीलाई ली हाल्दै । यसलाई दक्षिण भारतको हि भापामां मइलग्रहण भन्दछन्‌ ।

५४ अरचिरादिमार्गः

मूल-- सोमाय थरीमहालस्म्पाः सुन्द्रका स्तिमद घेनेत्रयनि- स्यलद्यभूतत्वाव पलं इसुमचेति विक्न्पनाईकान्ति- प्रबाहस्य कबाटबत्‌ स्थितानि दिप्रहपिदान्यपरिमि- तान्यामरणानि च नित्यसूरीन्‌ ययेच्छमनुमावयन्तं

अनु-- गर्नाक्षाध समस्त क्लेश नाश गराएर नेत्रमा पलक ल्याउँद्न, भावानको समता प्राप्त गर्नु गएका नित्यम्ररिहरुका मन र नेत्रलाई आफ्नो त्रशीमत गराएर बकं को होइबक्सिन्छ त्गे म जान्दिन उहाँ लाई इन्‌ गाउँमा मैले देखेको थिएँ भन्ने व्यामोह उत्पन्न गरा उँडन्‌, यस प्रकारले भगवानको दिभ्य विग्रह समस्त जीवहरूका शरीरमा प्राण ल्याउने दिव्यरपायन औषधी जपते हो । यो विग्रह वतुराईको सवेस्व भएर माणिक्यमय पेटिभित्र राख्नेको सुत्रणे जस्तै भगवानको निराकार स्पृद्णीप दिव्य आत्म- स्वरूपको श्र प्रधाशक हो तथा वेमसंय. पर्प मिलित इने गहिरो ठाउँको नदीको जलप्रदाइ जस्तै मगवानका शङ्घचक्र आद्वि अद्धदस र दिव्य. गहना परस्पर सम्मिलित मएको तेजभित्र अचुमान गरिन योप भगवानक्रो दिव्य श्यामपुन्दर विग्र. । नित्यप्रिइरुका अपि्धिन्न दर्शन सहन नहुनाले भगद्बिग्रइको सुझ्मारता; म्लन. महान्त

=

ध्विरादिमिभैः (१:

मूल-- शषितानां प्रुखे प्रापित जलधागमिद सकशश्रमनि-:

वारं शीठ्लं स्वबन्धुं सागरच्यापकनकगिर्द्रिववत तक्ठकतस्ररमास मानश्यामदिव्यदेहकात्या =व्िशवमा- प्याययनिनयुक्त्रकरिण सञ्लबमदाप्भययन्त सर्वत्र बिद्यु/रदिव्कबिप्रहपा मलेन बीचेबुण्ड पवद प्रिमरितं क्वा इर्षा तवत मै देहरकम्प शीतल्या अधदणं

~~~ ~

अतु ~ जस्तै दे भगवदूग्रर्‌ यलो सुपार द।

मद्दालम्रीको सुन्दर कान्तियुक्त दीधे दुई मेत्रका सबंदा लच्यदूनाले यो पुष्प होकि कोपिला हो भन्ने शिल्प गरिन याज्य तथा कान्तिको प्रवाइलाई, रोक्न मया, रोद जस्तै भमद्रदुग्रह्मा अति मएका अष्ट असंख्य भूपगइरू छन्‌ । निन्यघूरसिहरूलाई उदकः इच्डानु पार अनुभउदिने, एषा लागेका मानिइरुका मुखमा खनाएको जलभार जस्तै सबै भ्रपनिवारक शीतल स्वच्छ सागरसम्म व्य प्रमएको तथा आगोमा गलाएको ईनाले तस्जभएको . सुनको बत जस्तै र तराएका णं जस्तै प्रकाशमान स्याम दिब्यदेहको कालिले विश्वमाप्याययन्‌ यस कथनानु- सार समस्त जगतलाई ठग उने शरीरको सुगन्धले बिशलाई घुणन्धिठ परे अ सनापर्दो समस्तददमा कम्पहुने जस्तै शीतल अधेदणको निंमच पानि दन

१२

अरचिरादिमाः

भृत-- निइत्तावपि निस्यम्मुक्तानेकजबालाम इष शोपयन्त्या

कटाश्चामृतबृष्खा दिव्यगोष्ठी पञ्चचिर्ता इत्वा गाम्मीय- माधुर्याद्यनवपिकयुणयणविभ्‌ पितैरतिमनोहर दिव्यभाव - गमे िंकपिठङखमसद्शं श्रीमुखमण्डल सर्बत्र भास. यद्धिलीलालापैः प्ररीशांहृदयानि प्रीएयन्तं उमय- बिभूतिमपि आसनबलेनजित्बा स्थितम्‌ ।

® इस्यचिरादिमार्गे व्रतीयं प्रकरणम्‌ । क

नाही जिला जज

अबु-- नपाउँदा अत्यन्त ठपालाम्दा अलिकति पनि जल

नपाएर हुने हालत जस्तै नित्यक्षुक्तहरूका शरीर त्यस्तै सुकाउने जस्तै तैपनि कटाच्षपातरुपी अमृतयृषिद्वारा वित्यम्चुक्तदरूको सम्पूर्ण दिव्यगीष्ठीलाई पच्चबित ( हरियो ) गराएर मास्म, माघुय बादि असीम गुणममू (द्वारा विभूपित तथा अतिमुन्दर अनेक माभ द्वारा बिकपित पुष्पसमान मगवानको ग्रुखमण्डल छ । सर्वत्र प्रकाशित गर्ने, लीहापूर्वक मधुरबचनहरुद्वास बैुण्ठवासी द्वरिहरूका हृदयलाई आनन्दित मर्ने तथा दुबै विभूतिलाई पनि आफ्नू आसनबलले अर्थात

एउटै आश्षनमा राजमई जितेर स्थितदोवक्सन्ब ।

& इत्यबिरादिमागेसाबुबाद तृतीय प्रकरणम्‌ । ®

आर्चिरादिमागः ६३

अथ चतुथं प्रकरणम्‌

मूल -- सपलोक्यामप्पेकाञ्ञागो बरादाँदेवसंघेपु प्रणम समा.

सीनं श्रीिडक्डनाथं कदा द्रच्यामिनदशपसीत्युक्त दुःखं एवं पर्षानिबर्देत दथा इषट्वहिनः शोङ्भिवि गमनकालिकैतम्मनोरथप्रकारेण नेत्राम्पा द्वा प्रमस्वपरिजा रायश्री मदेनारायण[य नमः इति हृपपरबशो निपत्योत्याय महत्या प्रीत्या मत्वा पाद्पीठे पादं

-~----~--- ~~ =

अथ चतुर्थ प्रकरण

लु - सप्तलोकं अर्थात्‌ सम्पूर्ण अद्वाण्ड उनै वैडृण्ठनाथको

आज्ञाको अधीवमा छ, समस्त देवसंघ उनै भगवाम- लाई प्रणाम मदन्‌ । अपो मगवानको दशन नपाएको बेलामा शुषटश्ुजीव कहिले मगवानको दशन पाउँला, भवान दन दी वक्सिन्न भनेर दुःखी हुनुहुन्थ्यो । अहिले स्यो दुःख बिलङुल दाशमयो तथा भरतङ्गी चित्रकूट जाँदा "दाब्युको दशेन प्राप्त पर्नासाथ हामीहरुको दुःखनाश मइहान्दछ' भन्ने उदये गसनकोजिक मनोय अनुशार अहिले कछ पुग्नुभएको उनै सुक्तबीवले श्ीवशषठनाप भरन दुई नेत्रले दशन गरेर समस्तपरिदारायधीमतेनारा-

षध अविरादिमा्गैः

मूल-- निधाय दिव्य सिँासनमागोदति । सचैन॑ दष्ट्वा बिगत त्राक्यनादराकारअन्द्ररस॑ पश्यन समुद्र इव बिश्र्तः सजिश्लेषकालिक भृशयनजम्यदुःखं यथानिवरतेते वथा अंक मन्तमारोप्य मुद्दितः परिपस्वजे इत्युक्तप्रकारेण अङ्कमारोप्य मरतमिवाक्रर मिन चारिलप्यप्रीत्या कोऽसीति पृच्ड्रति अयं च रदं ब्रह्मास्मीति राजडुमार इति घं वदति । स चैतावत्काले †कमकरो रि तिपृच्छेति । अयं च दन्दनचचितमृदुकुचव नितादी घवा हुपरिरम्मणा “नन्दर्रवाहावगाइमकरबमिति वदत्ति। सच त्वं त्वेन क्रि फकलमवाप्नोरिति प्रच्छति । अयं च धोरनरकस्थि- रिफल्मवाप्लवमिति पदति । स्त्वमनन्तरं किपक्ष- ` रोरिवि एृच्धति । अयं चागतोऽहमिति वदति। स सखदागमनकारणं किमिति एच्छति । अवं पुण्यमेदेति वेदति । स स्वमामस्प फिमकयोरिति पृच्छति स खाँ श्राप्त्रमिति बदति।स मा ग्राप्य खं किं प्रयोजन- मलमधा इति च्छति । अयं ममक्र रदुःख निवत्तिप्रयो- जनमशमे इति वदति । छृतफलितं श्रीमान्‌ सन्‌ अनर-

“श्लु यणाय नमः भनेर कतो पशम भूइँमा गिरेर फेरि उठेर आनन्द पराकाष्ठाले श्रीषैृण्डनाथ मगना- “नको नजीक जानु दुन । त्यसपछि मगवानको 'वरणरारूे - पादपोठमापि आफ्नो पाउ राखि

अविरादिमाेः ६५

मूल-- धिकानम्ददेशे स्थितिमप्राप्य नास्ति पुखभिस्युक्तक.र- लो चिरं कलेशं प्रह्वान्‌ खलुगुणप्वनवाद्य बहुमा- यामयानेकयोनिषु जातः दुःखं प्राप्वान्‌ निःहीमानन्द्‌- मप्राप्प दीर्घश्जपरिरम्मणानन्दप्रवाद्ै निमज्य नित्य दुःख्यसि ¦ ठच दोष इति मत्वा मामार्य

त अनु--- मगवानकी दिग्यविहासनमा उक्लिछु हुन्छ । यद्यपि वेदे मगवानलाई अवाक््पनादरु भनेकी छ अर्थात्‌ मगवान महासणिमण्डपमा कसैसंग इरा गरी ब्रक्सिक्ष्र कोपी प्रति उदरो आदर छैन तथापि पूर्णिमा आदि पर्ददिनमा चन्द्रमालाई देखेर सधुद्र जस्तो वृद्धि" प्राह हुन्छ स्यस्तै वैडुष्ठनः मगवानले पनि उनै घुक्तजीवलाई देखेर आफ्नो गाम्भीये छोडी बक्सिन्छ। श्रीरामचन्द्र भगवानदेषि चीदइवपे विश्लोड भई अरतज्जी भूरेमा शयनमदा उहाँको सबै दुःख बौद्इजप पवि भगवानको राज्याभिषेक भएपछि जस्तो नाशमएको थियो र्‌ अगदान एनि अत्यन्त आनन्दितमई मरत लाई काखमा राखि अङ्कमाल ग्रीबक्स्यो । रामा" यशुको यस कथनानुसार रधा रुप सदाने जस्तो अज्र सलाद अङ्गमाल गरीबक्स्यो त्यस्तै थोवैडुण्ठनाथ मगदानले पनि उनै पुक्तबीबलाई अङ्माजमरेर दिपक पोषिरनिसन्ध पिम द्ध देऽ । एकीय

हु अर्चिरादिमार्गः

मूल - माँ द्रप्टुमाशा पदाक्रोसदैचागत्यपुख नादशेयम्‌ ] आञ्चाश दष्टा रोदिमि प्रममामि इत्युक्तप्रकारेण अशमदाडासभूतम[काशं दष्टा रोदनं प्रणामं च छता आह्वानकालो$ चापि हभ्वीभषति इतः परं कदादं ताँ प्राप्नुयाम्‌ इतियथासं दुःखं प्राप्बुपास्वथाद् । बिजञम्त्र-

अचु-”" भन्नु हृनद म गजकुमार हर, म व्रह्म ह । मगयान सोमिनक्सिन्डं यतिको दिन तिमीले के गम्यौ | छक्तजोव भन्नु हुन्छ श्रीखण्डको लेप लागको कमलो स्तन भएकी ह्वीको लामो वोहुकी आलिङ्खनवाद उत्पन्न मएको आनन्द प्रवाहमा इत्रेको थिएँ | भगवान सोधिबक्सिन्छ त्यसबाट तिमीले के फल पायौ। प्रुक्तजीव मन्यु ईन्छं धोगनककमा बस्नु पन्यो यहो फल्न पर । मपदान मनिवश्सन्ध त्यसपछि तिमीले के गम्य । युक्तज्ञीव भन्बु हुन्द्ध यहाँ आएर मैल्ने हजुरको चरण पाएँ । भप्षान सोभिषक्सिन्् मलाई पाएर तिम्रो इन्‌ प्रयोजन सिद्ध मयो। जीद भन्नु हुन्छ मेरो क्र दुःखनिब्च भयो मेरो यद्ये प्रयोजन सिद्ध मयो। भवान सोधिव्रिसन्ब तिम्रो यहाँ आगमनको कारण केड्ो। जीव मन्तु हुन्छ पुण्य कारण दो । भगवान मनिवबिसिन्छ मेरो कार्य सफल मयो श्रीमान भएर असीम आनन्दमय देशमा बस्न

|

#

अबिरादिमागेः ६७

मूल -- तान ! दृःबसागर प्रविश्य बैदुण्डारुयाद्वितीयनादो5- लाभात्‌ अ्रमामीति क्लेशितसबै ततो निर्भरं :,प्राप्य तव महान्तौ चरणौ प्राप्य कदा स्थास्यामीत्युक्त दुःखं पथा निवर्तेत तथा माँ प्राप्तवान्‌ अतः विशुष्ष विशु _ प्येत्युक्तप्रकारेण तापनिदृचियधास्पाच्चथा मित्वा

अनु-- नपाएर सुख छँदैछैन यस कथनानुसार क्रउल्लोकमा थेरे दिनदेखि केश पायौ, मेग गुणहरुका अनुभवमा नडबेर मायामय अनेक योनिमा जन्मेर दुःख पायौ । असीम आनन्द नपाएर ( आइमाईको ) वादको आलिङ्गनको आनन्द प्रवाहमा बगेर सदा दुःखी थियौ यसलाई अन्नुचित संकरे मेगे शरण परेर जुनदिन तिमीले ञे दर्शनको भाशा सत्यौ पले स्यसै चखठ आएर तिमीलाई मुख देखाएकी छैन । आकाश हेरैर रुन्छु, प्रणाम गर्छु श्रीशटकीप आल्बारको यसउक्ति अनुसार मेरी वासस्थान दण्ट माथि छ मन्ते संझी आकाश" लाई हेरेर रोई प्रणाम गरी मलाई बोलाउने समय नजिक आउँदैन, अर हजुरलाई म कहिले पला यस प्रकार मेरो दर्शनको निमित तिमी दुःख पाउ मनते विचारले मैले ढिलो गरेँ । दुःखसागरमा डुबेर बैकुण्ठ नामक अद्वितीय नाउ नपाए, यहाँ घुमीरहइछु पद स्तो दुःख मैले हिमीडाई दिएँ । दुःखषापर

६८ अर्विरादिमाग:

मूल-- शीतलोऽभूः। अस्माकं सृष्ट्या दिव्यापरा; सफला अभूवन्‌ प्रणष्टस्य यवालाम इस्युक्तप्रकारेणास्माकमलम्पलाभो जातः त्वदागमनेनायं देशः सनाथोऽभूव । एतदूगो- प्ट्यानायकेरस्नवतस्थितस्त्वमा गत्यौज्ज्दन्यमापादयः करान्तेचरणौ सिन्नौ किमिति मनोहरैशाइमिराद्र यन्युदा ननम नमन वयन 02000000100700 अबुन- बाट निस्केर यसका छ्रेउमा आएर हजुरको दुई महान चरण प्रान गरीहुने त्यस्तो मेगे स्थिति कदिले होला । एवं प्रकार तिम्रो सबै दुःख निदृतति हुने किसिमले तिमीले मलाई पायौ । बिद्युप्प-विशुष्प यस कथना- उर तिम्रो सबै तापनिधृत्ति ह्वोस्‌ त्यस्तै मसंग मिलेर तिमी शीतल मयौ ह्वामीले अनादिकालदेखि गरिएका सृष्टि पालन इत्यादि हाम्रा कार्यहरू अरित सफल भरण । प्रनष्टस्य यथालाम?” यसक्थनाबसार हाम्रीदरूलाई अलम्पलाम मयो | तिमी यहाँ आउँदा द्वाम्रो यो देश सनाथ मयो। यहां आएर हाम्रो गोष्ठीको नायकरस्न भएर यहीं रहेर यस गोष्ठीलाई उज्ज्वल गर । पढाँसम्म आएकोले तिम्रो दुई पाउ दुखेकि । यस प्रकारले मनोहर चाटुवचन बोलेर आनन्दले सबैका मनलाई आद्र मरी श्रीरामायगको उक्ति अनुसार बन्दिहरू जस्तो राजको स्तुति गरदन त्यस्तै औवैङ्ण्ठनाय भवान उमै पुक्तजीवको

अझ चिरादिमागेंः ५५

मल -- इत्युक्तप्रकारेण वन्दिषिमतुन्वा ओधमेघस्वरेण मयूर-

वदाहादवन्तक्रुखा सकलदृ खमूलशरीरसम्बन्ेन चिर: कालंद्‌ःखमलुभूम भिषजं महामणिवणमा स्सित्यविनए- सकतदुःखंकृपानिमग्न मिमंगतस्जे स्नातंपपरंपितिब च मायर्कतकित्यत्र जीवनं पूरिणमिषर लो उनाम्यो परिदक्नि-

अचु-- स्तुति गरी मेषले गजेन गरेर मगूरलाई आनन्दित

गराउनु जस्तै मगवानले उनलाइ आङ्वादित गराएर सबै दुःखहरूको भूर्ण शरीर सम्बन्धले गर्दा अनादिकालदेखि दुःख अनुभव गरी अहिले नीलमणि भगत्रानरुपी बैद्यको आश्रय गर्दा उनै मुक्तजीवदो सन्चै दुःख नाशभइ हाल्दख । अघि दुःखसागरमा देको जीव अहिढे मगडानको दयासाग्रमा दुच्दद्च । बिरामी पुत्रले आगेग्थ स्नान गदा त्यसलाई इप र स्नेदपूर्ण दिते हेर्ने पिता जस्तै, श्रीशाठकोष आन्चार- लाई भगत्रानले जस्तो हिरिगक्स्यो, विमीषश शरण पर्दा श्रीगमचन्द्र भगवानले उदाँलाई जस्तो देशि कस्यो त्यस्तै श्रीदैकुण्डनाथ सगवानले भाप्नो कमल जस्तै सुन्दर दुई नेत्रद्वारा उनै श्वल हेरेर उनका अनादिकालदेखि अनुभूत मएका सबै दुःख माशगरी वबिसिम्छ । बिकसित नीलरुमलको पोखरी अथवा बिकसित पुण्डरीक मनने कमह असते माफ्नो

-___-~___

अिरादिमागैः

मूल वेति श्रीदिमीपर्ण पश्यन्‌ चक्रवतितनिय इव चर्मान

पश्यसि इत्युक्तदुखं रथा निवर्तेत दथा कमलनयनाभ्यां ट्वा निषृतनिरकालातुभूतदुःखं निरन्तरं बिकसन्मृदु- कालफमलतटाकसद्दशेदीर्घनयने बिकसत्रुण्डरीके एत- स्मिअनन्यधोचरं निधाय पार्थावलोकनमजानन्‌ तपतं दशके परकालबुरिमनोरथदत्‌ आरावमदु इम्बुपयक्क

वु -- दुई दीषनयनले उनै युक्तजीवलाई हेर्दा उनलाई मात्र ह. मन्ने इच्छाले प्रभु आफ्नो दाजा-बाना को पनि दृष्टि दीप्रक्सि । मगवान वपं दशकमा जस्ती श्रौपराकालषरिको र आगवबमदु भन्ने र इम्बुपरयक्क भन्ने दुई दशकमा जस्तो श्रीशठक्रोपक्वरिको सबै मनोरथ पूरा गरी बक्स्यो त्यस्तै भ्रीबैढुण्डमाथ भगवान बिले उनै शक्तजीषको सबै लनोरथ पूरा गरी बर्षिसन्द्ठ । इजुरको सपनो दर्शन दौ अद्श्य ˆ शक्यो यसउक्ति अनुसार भरीशठकोष१ आन्चारको दख यस नवीन घत जीवलाई नहोस्‌ । स्यस कारण तथा नदते वाम आफ्नो दिष्यविग्रह्छो वाद्‌ दशन दीबाक्सन्क् उपनिषदो यसउक्ति ` असा भमबानढे आफ्नो गनन्त तेजञोमय ब्पको : देशंन दिएर उनै एक्तजीवलाई आलिङ्गन गरी यो “मेरो चिच अम होकि सीताजीक्रो यस कथनाबुसार

अचिराडिमागः - ५१

मूल ~ इत्यनयोः परा दरराइरिमनोरथजच्चैतन्मनोरथान्‌ सर्वान्‌

पूरपित्वा रूपम्पदश्य अन्तहिंतोञ्सीयुक्तदुःख यथानि- वर्तेत तथा बिग्रृणुतेतन्‌ स्वाम्‌ इत्युक्तप्रकारेणदीप्यमान रूपंदशयिस्वा संश्छिष्य किंनुस्थाचित्तमोड्ोञ्यमित्युक्त- प्रकारेण निरतिशयव्यामोहकुत्वा श्रीमद्दालस्या हस्ते

असु -- उनै म्ुक्तजीद प्रति आफ्नो अत्यन्त + न्पामोह देखाएर

उनलाई महालदभीको हातमा दी बबिसिन्छ। कंसवध मणएपद्धि देवकी आमाले जस्तो आनन्द र स्नेहपू्ण षले कृष्णलाई हेरनेभयो त्यस्तै महालबमीले उनै बुक्त- जीवलाई अङ्कमाल गरी दुवै विभूतिको ऐश्वर्य उनलाई दीबक्सिन्छ । त्यस बहत स्नेहे उहाँको स्तनबाट दुधको घाराले क्त ीको सर्पाङ्ग मिज्द्छ। यस प्रकारले मुक्तजीव महालदमीको कुपरपात्र मएर उदो काखबाट उठेर “इजुरको पीताम्बर श्रीद रातो बिम्बाधर केशपाशको दशेन गरेर' यस कथना- लार थीचेद्ण्ठनापको सामने उभिएर दशन मने अशक्य दुवाल सुक्तजीद भगवानको छेउमा गएर

५ = = ------ टिष्पणी-- ~व्यामोह्‌ कोही नयाँ भक्त पाएपछि यसको निमित्त म

“करे गरू, के गरू भन्ने भगवान मुग्ध ह्वोइवक्सिम्छ । त्यस कारण श्रीगोदादेवीले भगवानको व्यामोह भन्ने एउदा नयाँ प्यारो नाम राख्नुभयो 1 . .

क्र

आसिरादिमागीः

शूल - अर्पयति] सा च कंसवधानन्र कृष्ण पश्यन्ती देवकीव

स्वतःसवत्स्तन्यसिक्त सर्वातियव परिप्वज्योमयविभूत्यै- श्वर्षमपि ददाति! पद्रालयानुणुदोतो झ्वादुस्थाय पीता भ्रं चीख रक्तबिम्बाधरं केशपाश च द्ष्ट्वा

त्युक्तप्रकारेण,पुरतः स्थित्वा अनुभवस्य दुःराकस्बात्‌

वारदेमामं प्रप्यहस्सौन्दुवमतुभुयतस्य क्िञ्चिदन्तरं- विना अनुकरर धारणाशकतेः पश्चादुगत्वा तत्सौन्दय- अजुभूयपूर्वाङ्कादघिकापराङ्गकलइभितितत; पुरतः सन्द स्यैव भोग्यत्वात्‌ पुरतः गत्वा सौन्द्यतरङ्गताडनव

रंलितविचदचिरतंधिताञलिः सवो भमन्‌ भमदू अमर-

अलु- - उहाँको पाशवमागको सौन्द्यको अनुभव मनु हुन्छ ।

सन्गुखमाग र पारवमापको सौन्दर्यमा उहाँले केदी अन्तर देख्नु भएन । आफूलाई सक्षान्न नसकेर उहाँ भगवानको पश्चाङ्वागमा गएर अनुमव गर्नु हुन्छ।

-सन्धुखभागकी सौन्दर्य र पश्राङ्कागको सौन्दर्य म

उम ह~ भन्ने परस्पर कलद गदन्‌ जस्तै उहाँको भनभा पर्दछ | सन्धुखभागको सौन्दर्यलाई अधिक मोभ्य संर मुक्तजीब फेरि वैङ्ण्ठनाथ मगवानको सामने आउनु हब यस प्रकारले सौन्द॒यतरङ्गको ताइनाद्वारा पुक्तजीबको चिसदति अत्यन्त चञ्चल नाड अं राव जोडेर मधवानको वरिपरि घुम्बु

॥

अचिराड्रिमाएः ०३

मूल -- तुलसी ई$सुममालावि्रदः चन्दनासक्वार इस्पेतस्रकार-

मह कथं कथयामिकमलनयने भुजाधर अतिपुन्दरा- कारोश्यमित्यादिप्रकारेण बिस्मितद्वृद्यः अन्दामसचन्व- एदिज्योविप्रमृतिपु श्रीपराडशत्रव्‌ खलामजगरीतिजन्य- कान्तिमनुभूय "यत्रनान्यत्‌ प्रयतिः इप्युक्तप्रकारेण अनन्यगोचरमना हावु हाबु हाव अहमन्नमहन्नमहमन्नं

= ~~~ ~ ~ इन्छे । जसञ्चो नजिकू अ्रमराइरू उड्दछन्‌ ओफ्नो

शरीरमा त्यस्तो तु्सौमञ्जरीको भाला धारण गर्ने, ममवानको शरीरमा श्रोखण्डको लेप ब । मगवानद्रो यस प्रक्रार वर्णन म कसरी गला, मभवानक्षा नेव कमल जस्तै सुन्दर छन्‌, उदका बाड अधर तथा आकार कस्ता सुन्दर छन्‌ यस प्रकारले उनै मुक्तजी- बको हृदय विश्मयल्ने गर्दछ । अन्दामसत्तन्वधुडिज्योति भ्रमति ग।थाहरूमा श्रीराठकोपश्वामीको जस्तो हालतको बर्णन च स्यस्तै उमै शुक्तनीवलाई पाएर भगवानलाई भएको प्रीतिबाट उत्पन्न अघिकदरकान्ति एकडीवे अनुभव गरेर जसको दशन गरेर अरू झनै बिषयको दशेन परिँदैन' उपनिपद्को यसउक्ति अनुसार एवै विषयान्तरबाट मुक्तजीवको मन हटेर भयवानमै एकाग्र म्ब र हदु हाउ दाजु अहमश्चमइमधमइमशम्‌ त्वादि सामगान गरेर सदमीऽमेव इजुरको दशन पाएर रतत

== मी

झर्चिरादिघागः

मल - पबरा्तणथा सद्‌ दाप्रोऽदं द्ष्टूरा निवृचदुःखःरिम

कान्तिमदुरलयां न्यां दष्ट्वा चतुय मर्यम्‌ प्राप्नुवं तववरणौ अनुमान्य मां चज्चरणो शापयन्‌ स्वामिन्‌ जनि तवाशसा च अमतो मपदनयनिषृतमिति प्रीतिसातम्याथे बाचा सम्यक्‌ स्तौति । भव दृष्डनायरवेनं परमाकाश व्याम्षशीतलरष्टिभ्याँ दृष्टवा सस्मितं स्निर्पमम्भीरम-

-अलु-- दासका सवै दुःखदरू नाश भए, तेजिलो कङ्कण

धरण अर्ने भद्दालच्मी र इरुर्का दशन पाएर हज्ु।को चतुराइ थाद्दा पाएँ, इजुरका दुई चरण पाएँ, हजुरले बहुमान गरे। आफ्नो दुई चरण मलाई दिंदा ड्ै खामिन्‌ जन्म-समुहुपी संसारचक्रमा घुमेर उत्पन्न भएको मेगे दोनमाद नाश मथो च । यस प्रकारले अनन्दम। लवलान उनै युक्त गीष वचनले भग्रवानको स्तुति गदु द्ध । तत्र शण्डाय भगवान परमाकाश

` नामक बैड्रण्ठमा व्याप्त आफनो शीतल दृष्टे उनै क्त नीपरराई हेरेर मन्दहास्युक्त स्निग्ध गण्मीर्‌ "अपुर वचनले उहाँताई नजीक बोलाई इजुरको दुई “चरण मेरो शिरमा राखिवक्स्पोस्‌ भन्ने मुक्तजीबको “कामना अनुप्तार लस्मोद्वारा सेत्रिद कमल्शद्टश आफ्ना दुई बु्द्रचरण उहाँको शिरमा राखि शिरको “शोमा द्वि गरी यक्सिन्। स्यदादिखि भगबानल्े उनै

खर्चिरादिभार्गः ५

मू -- घुरया डादा समीपमाइय सब र क्तमदापादौ मम मस्तकं `पराप्यन्येतदपेवाप्रकारेण पद्नालयया

समृद्यमानास्याँ कमलमदशचरणाम्पाुचमाङ्गमल्ःय स्वचरणयोर- धस्तास्निवेश्य निरपडरयनियुक्तं अयं द मकतिमेव- कृत्वा सदा प्रणम्प सकक्लवियक्ैयेकतुं प्रार्थयमान इत्यृकतश्रकारेण अभिनिवेश।तिशयेननान देहान्‌ परि गद्य अरोषषदृत्तिष्दन्बितोऽ्यानरचान्यसनिमिः

अलु -- मुक्तजीवलाई आफ्नो चरणप्रान्तमा राखेर उद्दौलाई

आफ्नो नित्पकैक्कयपा नियुक्त गरीवक्सिन्ड । उनै क्ती ्रव्ठनाय मगदानको भक्ति गर्दै उद्र सै प्रणाम गरी "स्कार कैङयं गरने प्राथना गरेको” यस्त उक्ति अनुसार अत्यन्त अमिनिबेशले गर्दो नाना- प्रकारका शरीरधारण गरेर समस्त सेवा कार्यमा तत्पर भई मयरहित स्थानमा पनि प्रेमको पराकाएठाबे भगबानको दोभल शरीरमा केही अमङ्गल नहोस्‌ भन्ने बिचारले उदाँको रचामा निरन्त रहने नित्य र दुक्तजीवदरूसंग सर्वत्र रहर भगवानको मङ्गलाशासन गर्दै भषति भएको तेजः प्रवाइमा आनन्द अनुभव गरेर स्थिव हृदद पस क्थनाचुसार आनन्दरूपी अमृत: सागरभित्र साहं सहित निर गएर अनन्दा" सम्म कन रु हुन्ध। चि चपुनराबतेते ९

हि]

ण्ट अविरादिमागः

भूल-- ष्रिभिः सद स्वैरिता मङ्गलाशासन ङन्‌ सात प्रवहवेजःप्वादे आनन्दं प्राप्पस्थितः इत्युक्तप्रकारेख अमृवसागरान्तर्निसस्नसब(बयवी यावत्‌कालं विषति ।

छु इत्पचिरादिमार्गे चतुय प्रकरणम्‌ । ® | ^ ~ हक हि)

अदु -- पुनरावर्दते' वेदान्तमा थीदेदब्यासको यसउक्तिमनुषुर्‌ - इतै कमीव कहिन्पै जीलाबिभूति संसासमण्डसमा

आएर बद्ध हुनुहुन्न ।

& इत्पदिरादिमागगेसाजुवादु चतुर्थ प्रकरणम्‌ । छ